Anlamı
bir yeri şeneltmek.
Detaylı Açıklama
Meskûn kılmak, bir yeri şeneltmek, orada insanların yaşamasını sağlamak, ıssız veya boş olan bir bölgeyi yerleşime açmak anlamına gelen eski bir deyimdir. Meskûn, Arapça kökenli olup içinde insan yaşanan, yerleşik anlamına gelir. Bu deyim, tarihî metinlerde özellikle fetih sonrası toprakların iskân edilmesi, yeni şehirlerin kurulması ve ıssız bölgelerin yerleşime açılması bağlamlarında kullanılırdı. Osmanlı döneminde fethedilen topraklara Türk nüfusun yerleştirilmesi ve vakıf eserleriyle şehrin canlandırılması bu deyimle ifade edilirdi. Günümüzde kullanımı çok azalmış olsa da tarih ve edebiyat metinlerinde karşılaşılır. Osmanlı iskân politikasının ve şehirleşme tarihinin anlaşılmasında anahtar kavramlardan biridir. Bugünkü birçok Anadolu şehrinin ve köyünün kuruluşu bu iskân politikasıyla doğrudan bağlantılıdır ve demografik yapının şekillenmesinde belirleyici bir rol oynamıştır.
Meskûn Kılmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Padişah fethettiği toprakları meskûn kılmak için Anadolu'dan göçer aileler yerleştirdi.
- Boş kalan köyleri meskûn kılmak ve tarımı canlandırmak devletin öncelikli politikasıydı.
- O ıssız vadiyi meskûn kılmak yıllar süren bir çaba ve büyük bir emek gerektirdi.
Kökeni ve Hikayesi
Arapça 'sükûn' (yerleşmek, oturmak) kökünden gelen 'meskûn' kelimesi, içinde insan yaşanan yer anlamına gelir. Osmanlıca'da 'meskûn kılmak' bir bölgeyi yerleşime açmak, orada insanların yaşamasını sağlamak için kullanılan resmi bir ifadeydi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Günlük konuşmada artık kullanılmamaktadır. Ancak tarih kitaplarında, Osmanlı dönemi araştırmalarında ve edebiyatta hâlâ karşılaşılır. Yerine 'yerleşime açmak', 'iskân etmek' veya 'şenlendirmek' gibi daha modern ifadeler tercih edilmektedir.
Osmanlı Devleti fethedilen topraklara Anadolu'dan Türk aileler yerleştirerek bölgeyi meskûn kılardı. Sürgün ve iskân politikası kapsamında göçer Türkmen aşiretleri belirli bölgelere yerleştirilir, vakıf eserleri inşa edilerek yerleşim yerleri oluşturulurdu.
'Meskûn mahal' (yerleşim yeri) ifadesi hukuki ve resmi metinlerde hâlâ kullanılmaktadır. Özellikle imar hukuku, belediye mevzuatı ve askerî terminolojide 'meskûn mahal harekâtı' gibi kalıplarda geçer. Günlük dilde ise nadiren kullanılır.