Anlamı
açık artırma yoluyla bir malı satışa çıkarmak:
'Nesi var nesi yoksa toplar, buraya getirir, mezada koyardı.' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Mezada çıkarmak veya mezada koymak, bir malı açık artırma yoluyla satışa çıkarmak, en yüksek fiyatı veren alıcıya satmak anlamına gelen bir deyimdir. Mezat, Arapça kökenli olup artırma yoluyla yapılan satış anlamına gelir. Osmanlı döneminde mezat, çarşılarda ve meydanlarda tellâllar aracılığıyla yapılırdı. Günümüzde icra dairelerinde, müzayede salonlarında ve çevrimiçi platformlarda mezat yapılmaktadır. Deyim, hem gerçek anlamıyla bir malın satışa çıkarılmasını hem de mecazi olarak bir şeyin değersizleştirilmesini veya elden çıkarılmasını ifade edebilir. Özellikle borç nedeniyle malların zorla satışa çıkarılması acı bir durum olarak değerlendirilir. Özellikle icra yoluyla yapılan zoraki satışlar toplumsal bellekte ekonomik çöküşün en acı göstergelerinden biri olarak yer eder.
Mezada Çıkarmak (koymak) Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Nesi var nesi yoksa toplar, buraya getirir, teker teker mezada koyardı.
- Borçlarını ödeyemeyince evi icra yoluyla mezada çıkardılar, çok acı bir durumdu.
- Antika koleksiyonunu mezada çıkarmak istediğini duyunca herkes büyük şaşkınlık yaşadı.
Kökeni ve Hikayesi
Arapça 'mezâd' kelimesinden gelir ve artırma, çoğaltma anlamı taşır. Osmanlıca'da açık artırma yoluyla yapılan satış olarak kullanılmıştır. Tellâllar aracılığıyla çarşılarda yapılan mezat, Osmanlı ticaret hayatının önemli bir parçasıydı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Osmanlı döneminde tellâllar çarşılarda dolaşarak satılacak malı halka gösterir ve fiyat artırmaya davet ederdi. En yüksek fiyatı veren kişi malı alırdı. Bu sistem hem gönüllü satışlarda hem de haciz ve müsadere mallarının satışında uygulanırdı. Tellâlın sesi mezatın vazgeçilmez unsuruydu.
Mecazi olarak bir şeyin değerinin düşürülmesini, ucuza satılmasını veya onurunu zedeleyecek biçimde elden çıkarılmasını ifade eder. Bir kişinin yeteneklerini ucuza satması veya değerli bir şeyin hak etmediği biçimde pazarlanması mezada çıkarmak olarak eleştirilebilir.
Günümüzde icra müdürlükleri aracılığıyla hacizli malların satışı, müzayede salonlarında sanat eseri ve antika satışı ve internet üzerinden çevrimiçi açık artırma platformlarında yapılır. Dijital mezat platformları geleneksel tellâl sisteminin modern karşılığıdır.