Anlamı
ihtiyaç maddeleri için değişmez fiyat belirlemek.
Detaylı Açıklama
Narh koymak, ihtiyaç maddeleri için değişmez bir fiyat belirlemek, resmi olarak fiyat sınırlaması getirmek anlamına gelir. "Narh" Arapça kökenli bir kelimedir ve devlet tarafından belirlenen sabit fiyat anlamına gelir. Osmanlı İmparatorluğu'nda lonca sistemi ve kadı denetiminde pazar fiyatları narh usulüyle kontrol edilirdi. Ekmek, et, un gibi temel gıda maddelerinin fiyatları narh konularak belirlenirdi. Günümüzde deyim, herhangi bir konuda değiştirilmez bir sınır koymak, kesin bir karar vermek anlamında mecazi olarak da kullanılır. Bir patronun maaşlara narh koyması veya bir aile büyüğünün harcamalara narh koyması gibi örneklerde fiyat dışı bağlamlarda da karşılaşılır. Osmanlı ekonomi tarihinin en önemli uygulamalarından biri olan narh sistemi, tüketiciyi koruma ve piyasa düzenleme açısından modern fiyat kontrollerinin tarihsel öncüsü olarak kabul edilir.
Narh Koymak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Belediye başkanı ekmek fiyatına yeniden narh koyunca şehirdeki fırıncılar büyük tepki gösterdi.
- Babam aylık harçlığımıza narh koymuştu, belirlenen miktardan fazlasını istemek bizim için yasaktı.
- Osmanlı döneminde kadılar çarşı pazardaki mallara narh koyar, uymayanı cezalandırırdı.
Kökeni ve Hikayesi
"Narh" Arapça "nirhü's-si'r" (fiyat belirleme) ifadesinden gelir. Osmanlı İmparatorluğu'nda 14. yüzyıldan itibaren uygulanan narh sistemi, kadılar tarafından yönetilir ve temel ihtiyaç maddelerinin fiyatlarını kontrol altında tutardı. Bu gelenek, deyimin dilimize yerleşmesini sağlamıştır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Osmanlı İmparatorluğu'nda kadılar, loncalar ve muhtesip (çarşı denetçisi) birlikte çalışarak temel ihtiyaç maddelerinin fiyatlarını belirlerdi. Bu fiyatlar narh defterlerine yazılır ve esnafın bu fiyatlara uyması zorunlu tutulurdu. Uymayanlar para cezası, dükkân kapatma veya sürgün gibi yaptırımlarla karşılaşırdı.
Günümüzde herhangi bir konuda kesin ve değiştirilemez bir sınır koymak anlamında kullanılır. Bir müdürün çalışma saatlerine narh koyması, bir ailenin tatil bütçesine narh koyması gibi örneklerde fiyatla ilgisi olmayan bağlamlarda da söylenir. Ortak nokta, belirlenen sınırın tartışmaya kapalı olmasıdır.
Tam anlamıyla Osmanlı usulü narh sistemi uygulanmasa da devlet bazı temel gıda ve enerji fiyatlarını düzenler. Ekmek fiyatının belediyeler tarafından belirlenmesi, elektrik ve doğal gaz tarifelerinin düzenlenmesi narh geleneğinin modern yansımalarıdır. Serbest piyasa ekonomisinde narh kavramı fiyat tavanı veya taban fiyat olarak karşımıza çıkar.