Anlamı
ne kadar:
'Fakat şaşkınlığı ne denli büyük olursa olsun, oranın güzelliği daha büyüktü.' -Halikarnas Balıkçısı.
Detaylı Açıklama
Ne denli, "ne kadar" anlamında kullanılan edebi bir sözdür. Bir şeyin miktarını, derecesini veya yoğunluğunu sorgular veya vurgular. "Denli" kelimesi Eski Türkçe kökenli olup ölçü, derece anlamına gelir ve günümüz Türkçesinde günlük konuşmada pek kullanılmasa da edebi metinlerde yaşamaya devam etmektedir. Halikarnas Balıkçısı'nın "şaşkınlığı ne denli büyük olursa olsun" cümlesi, bu ifadenin edebi kullanımını güzel biçimde örnekler. Deyim, özellikle yazılı metinlerde, şiirlerde, köşe yazılarında ve resmi söylemlerde "ne kadar" yerine daha seçkin ve edebi bir alternatif olarak tercih edilir. Genç kuşağın günlük konuşmasında nadiren duyulsa da edebiyat ve gazetecilik alanında hâlâ işlevsel bir yere sahiptir ve metnin edebi düzeyini yükseltmek için bilinçli olarak kullanılır.
Ne Denli Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Şaşkınlığı ne denli büyük olursa olsun karşısındaki güzelliğin önünde eriyip gitti.
- İşinde ne denli çok çalışırsan çalış, sonunda asıl önemli olan samimiyetindir.
- İçindeki acının ne denli derin olduğunu ancak aynı şeyi yaşayan kişi anlar.
Kökeni ve Hikayesi
"Denli" Eski Türkçe'den gelen bir kelimedir ve ölçü, derece, miktar anlamlarına gelir. Kaşgarlı Mahmud'un Divanü Lügati't-Türk eserinde de bu kökün izlerine rastlanır. Osmanlı Türkçesinde de kullanımını sürdürmüş ve modern edebi dilde kalıp ifadeler içinde yaşamaya devam etmiştir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Anlam bakımından aynıdır; ikisi de miktar veya derece sorar. Fark üslup katmanındadır: "ne kadar" günlük Türkçenin vazgeçilmez ifadesiyken "ne denli" daha edebi, daha seçkin ve daha resmi bir tona sahiptir. Şiirlerde, edebî metinlerde ve resmi söylemlerde "ne denli" tercih edilirken konuşma dilinde "ne kadar" kullanılır.
"Denli" tek başına modern Türkçede kullanılmaz ancak "bu denli" (bu kadar), "o denli" (o kadar), "ne denli" (ne kadar) gibi kalıplarda yaşamaya devam eder. Bu kalıplar edebi dilde hâlâ aktif olarak kullanılır ve metnin üslup düzeyini yükseltir.
Şiirlerde, denemelerde, köşe yazılarında ve romanların betimleyici bölümlerinde en sık karşılaşılır. Halikarnas Balıkçısı, Nurullah Ataç ve Cemil Meriç gibi üslupçu yazarların eserlerinde sıkça kullanılır. Akademik metinlerde de "bu denli" ve "ne denli" kalıpları yaygın biçimde tercih edilmektedir.