Anlamı
1) güç soluk alacak duruma gelmek veya soluğu büsbütün durmak:
'Nefesi daralıyor, yüzü kızarıyor, böğrüne bir ağrı giriyor ve yol ona gittikçe uzuyordu.' -M. Ş. Esendal. 2) mec. bunalmak, sıkılmak:
'İki güzel filmin arkasından peş peşe on tane moloz film sıralanınca insanın nefesi kesiliyor.' -B. R. Eyuboğlu. 3) mec. hayran kalmak, etkilenmek.
Detaylı Açıklama
Nefesi kesilmek, güç soluk alacak duruma gelmek, soluğun daralması veya tutulması anlamına gelen bir deyimdir. Fiziksel olarak koşmak, ağır efor veya hastalık nedeniyle nefes alamamayı ifade eder. Mecazi anlamda ise bunalmak, sıkılmak veya hayran kalmak anlamlarına gelir. Memduh Şevket Esendal'ın "Nefesi daralıyor, yüzü kızarıyor" cümlesi fiziksel anlamı, Bedri Rahmi Eyuboğlu'nun "on tane moloz film sıralanınca insanın nefesi kesiliyor" cümlesi ise mecazi anlamı (bunalma) örnekler. Üçüncü anlamda güzellik veya etkileyicilik karşısında hayran kalma ifade edilir. Günlük konuşmada her üç anlamıyla da yaygın olan bu çok boyutlu deyim, fiziksel bir deneyimi farklı duygusal durumlarla özdeşleştiren zengin bir ifade aracıdır ve Türkçenin çok anlamlılık kapasitesini gösteren güçlü bir örnektir.
Nefesi Kesilmek (daralmak veya Tutulmak) Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Beşinci kata çıkınca aniden nefesi kesildi, bir süre merdivende oturup dinlenmek zorunda kaldı.
- Peş peşe gelen kötü haberler karşısında insanın bir an nefesi kesilip kalıyor.
- Köyün üstünden manzarayı görünce nefesi kesildi, bu kadar güzellik beklemiyordu hiç.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Fiziksel bağlamda (koşu, hastalık): gerçek solunum güçlüğü. Bunalma bağlamında (baskı, sıkıntı): psikolojik daralmayı ifade eder ve olumsuz bir tondur. Hayranlık bağlamında (güzellik, etkileyicilik): olumlu bir şok ve hayret ifade eder. Cümlenin devamı ve nedeni anlamı belirler.
Fiziksel anlamda ciddi bir sağlık belirtisi olabilir ve tıbbi müdahale gerektirebilir. Mecazi anlamlarda ise abartılı bir ifadedir ve gerçek bir tehlike yoktur. "Güzelliği karşısında nefesim kesildi" fiziksel bir sorun değil, duygusal bir etkilenmenin abartılı betimlemesidir.
Edebiyatta her üç anlamında da sıkça kullanılır. Aksiyon sahnelerinde fiziksel anlam, toplumsal baskı betimlemelerinde bunalma anlamı ve aşk/güzellik sahnelerinde hayranlık anlamı tercih edilir. Özellikle üçüncü anlam romantik edebiyatta klişeleşmiş bir kalıp olarak çok yaygındır.