Anlamı
beden isteklerinden herhangi birini üstünkörü gidermek, nefsini yatıştırmak:
'Yani şüphelendiği müşterilerin yolunu kesmiyor, uzaktan uzağa onları takip etmekle nefsini köreltiyordu.' -N. Hikmet.
Detaylı Açıklama
Nefsini köreltmek deyimi, bedenin acil bir isteğini ya da iştahını tam karşılamak yerine geçici, yüzeysel ve yetersiz biçimde bastırmayı anlatır. Burada amaç ihtiyacı kökten gidermek değil, kısa süreliğine susturmaktır. Aç bir insanın tam yemek yerine birkaç lokmayla idare etmesi, susayanın azıcık su içip yola devam etmesi ya da uykusuz birinin kestirmesi bu deyimle anlatılır. Geçici çözümleri imleyen bu ifade çoğunlukla çaresizlik, sabır veya zorunluluk durumlarında kullanılır. Halk diline tasavvuf etkisiyle yerleşmiş olan nefis kelimesini ihtiyaç ve iştah anlamında değerlendirir; köreltmek fiili ise duyguyu hafifletmek, yatıştırmak çağrışımını taşır. Kısa süreli rahatlama sağlasa da kalıcı bir çözüm sunmadığı için söz aynı zamanda eksik kalan bir çabanın işareti olarak da yorumlanabilir.
Nefsini Köreltmek (körletmek) Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Köyde aşçı yoktu, yolcu birkaç zeytinle nefsini körelterek hanın yolunu tuttu.
- Maaş henüz yatmamıştı; market alışverişini erteleyip artan ekmekle nefsini köreltti.
- Çay molası verecek vakit bulamayınca bir kuru pastayla nefsini körelterek toplantıya döndü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birinde isteği bastırma, diğerinde isteğe teslim olma vardır. Nefsini köreltmek, ihtiyacı yarım yamalak da olsa kontrol altında tutmayı anlatır; nefsine uymak ise iradeyi bırakıp arzunun peşinden gitmeyi ifade eder. Yani birincisi zayıf da olsa bir özdenetim, ikincisi tamamen teslim oluştur. Bu yüzden deyimler aynı kavramın iki ucundadır.
Aceleyle yola çıkıp doyamadan bir şeyler atıştırmak, açken bir lokmayla idare etmek, uykusuz birinin kısa bir kestirmesi ve maddi sıkıntı dönemlerinde temel ihtiyacı yarım karşılamak en sık karşılaşılan örneklerdir. Mecazi olarak küçük bir hediye, kısa bir telefon görüşmesi ya da yarım kalan bir sohbet için de kullanılabilir; ihtiyacın tamamen değil kısmen giderildiği her durum bu ifadeyle anlatılır.
Köreltmek; keskinliği almak, hissi azaltmak, etkisini yumuşatmak demektir. Bıçağın körelmesi gibi bir duygunun ya da isteğin de şiddetini yitirmesi düşünülmüştür. Burada bir iştahın tam bastırılması değil, etkisinin bir süreliğine geçici biçimde azaltılması söz konusudur. Bu yüzden deyim hem kısa vadeli bir çözümü hem de durumun yarımlığını birlikte yansıtır.