Anlamı
1) gerekli yiyecek ve içeceği sağlamak:
'Elinde yiyecek paketleriyle evin nevalesini düzmüş, geri dönüyor.' -R. H. Karay. 2) sofrayı hazırlamak.
Detaylı Açıklama
Nevaleyi düzmek deyimi, bir öğüne ya da daha uzun bir kullanım için gerekli yiyecek, içecek ve mutfak malzemelerini bir araya getirmek, hazır hale getirmek anlamında kullanılır. İkinci bir kullanımda yemekten önce sofrayı kurmak, masayı düzenlemek anlamına da gelir. Eski Anadolu evlerinde çarşıdan dönmüş bir aile reisinin elindeki paketleri kileri ve mutfak rafına yerleştirmesi tipik bir nevale düzme sahnesidir. Söz, gündelik mutfak temini kadar bayram, misafir ya da uzun yolculuk öncesi yapılan toplu hazırlıkları da kapsar. Halk söyleyişinde sıcak bir aile hayatı çağrışımı taşır. Nevale kelimesi Arapça kökenli olup yiyecek ve azık anlamına gelir; bu yüzden deyim kültürel olarak hem yemek hem misafirperverlik temasını içerir.
Nevaleyi Düzmek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Pazardan elleri dolu dönen babam mutfağa girip evin tüm nevalesini düzmeye koyuldu.
- Bayrama bir gün kala gelinin annesi gelip nevaleyi düzdü, sofraya bütün ikramlar dizildi.
- Yolculuktan önce yengem nevaleyi düzdü, çocuklar için sandviç ve meyveleri özenle paketledi.
Kökeni ve Hikayesi
Nevale Arapça kökenli olup azık, yiyecek anlamına gelir; düzmek fiili Türkçede tertiplemek, düzenlemek anlamı taşır. İki kelimenin bileşimi, Osmanlı mutfak ve seyahat kültüründe yaygın hâle gelmiş ve halk diline yerleşmiştir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Nevale kelimesi günlük konuşmada azalmış olsa da köyde, kasabada ve büyük şehirlerin geleneksel mahallelerinde hâlâ yaşar. Özellikle bayram, misafir hazırlığı ve uzun yolculuk öncesi konuşmalarda doğal biçimde geçer. Yazılı dilde Refik Halit, Hüseyin Rahmi ve Reşat Nuri gibi yazarların eserlerinde sıkça karşımıza çıkar. Bu yazarlar üzerinden genç kuşaklar da kelimeyi tanır.
İlk anlamı tedarik etmektir; çarşıya çıkıp gerekli yiyecek ve içeceği almak, kileri doldurmak söz konusudur. İkinci anlamı sofrayı hazırlamaktır; alınan malzemelerin mutfakta düzenlenmesi, masaya konulması anlatılır. Cümlenin geçtiği bağlam, hangisi olduğunu belirler. Pazara çıkma gibi ifadelerle birlikte birinci, sofraya oturmak gibi ifadelerle birlikte ikinci anlam ön plana çıkar.
Türk geleneğinde misafire ikram, ev sahibinin saygısını ve cömertliğini gösteren temel kabul edilir. Nevale düzme eylemi, misafir gelmeden önce yapılan ön hazırlığın özüdür; bu yüzden deyim sıcak bir misafirperverlik çağrışımı taşır. Köy düğünlerinde, ramazan iftarlarında ve aile toplantılarında nevale düzme süreci başlı başına bir özen kültürü olarak yaşatılır.