Anlamı
bütün serveti, her şeyi:
'Eşkıyalar yolun gerisini de tutmuşlardı. Can maldan tatlı. Herkes nesi var nesi yok efenin önüne döktü.' -Ö. Seyfettin.
Detaylı Açıklama
Nesi var nesi yok deyimi, bir kişinin sahip olduğu her şeyi, bütün servetini, biriktirdiğini, son kuruşuna kadar elindekini tarif etmek için kullanılır. Sözün vurgusu mal mülkten çok kişisel her şeyi kapsayıcılıktır; eşya, para, takı, hayvanlar ve kimi zaman manevi değerli eşyalar da bu ifadenin içine girer. Birinin yaşadığı büyük bir kayıp anlatılırken ya da fedakârca bir vermeyi tasvir ederken bu deyim doğal bir karşılık bulur. Aynı zamanda zorunlu bir tahliye, yangın, soygun, savaş veya göç gibi yıkıcı olayların boyutunu özetlemek için sıkça başvurulan etkili bir halk anlatımıdır. Yazılı edebiyatta da güçlü bir görsel etki yaratır. Bu çift kullanım deyimi gündelik dilde olduğu kadar edebi metinlerde de güçlü bir tasvir aracı haline getirir.
Nesi Var Nesi Yok Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Yangın çıkınca evdekiler nesi var nesi yok hepsini sokağa attı.
- Eşkıyalar köyü basınca insanlar nesi var nesi yok toplayıp dağa kaçtı.
- Borç batağına girince nesi var nesi yok satıp ailesini şehre taşıdı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Roman, hikâye, halk masalı, gazete haberi ve hatıra metinlerinde dramatik etki yaratır. Kısa bir ifadeyle büyük bir kaybı ya da büyük bir özveriyi resmettiği için anlatıma yoğunluk katar. Yazarlar yangın, savaş, sürgün gibi yıkıcı olayları aktarırken kayıp ölçüsünü tek nefeste vermek için bu deyime başvurur. Ömer Seyfettin ve Reşat Nuri metinlerinde benzer kullanım örnekleri görülür.
Tek tek saymak hem anlatımı uzatır hem duygusal yoğunluğu dağıtır. Nesi var nesi yok ifadesi bütünü tek hamlede kucakladığı için dinleyicinin zihninde kapsamı genişleten bir görüntü oluşturur. Bu da olayın büyüklüğünü vurgular. Halk anlatımında bu tür kapsayıcı kalıplar duygusal mesajı verimli iletmenin başlıca yollarından biridir.
Hayır, mecazi olarak duygu ve birikim için de kullanılabilir. Bir kişinin tüm umutlarını, sevgisini ya da yıllarca yaptığı çalışmaları kaybetmesini anlatırken de bu kalıp tercih edilir. Bu kullanımda söz bir tür özet duygu envanteri olur ve dinleyiciye kaybedilenin yalnızca eşya değil hayatın bütünü olduğunu sezdirir. Bu çift anlamlılık deyimin ifade gücünü artırır.