Anlamı
1) kimdir, nasıl bir kişidir? 'En iyisi, adam böyle böyle, evi kiraya istiyor, git, sor, soruştur, neyin nesi, kimin fesidir, derim.' -O. Kemal. 2) ne idiği belirsiz.
Detaylı Açıklama
Neyin nesi deyimi, kimliği, mesleği, geçmişi ya da niyetleri belli olmayan biri için söylenen sorgulayıcı bir halk söyleyişidir. İkinci anlamı olan ne idiği belirsiz tabiri ise daha çok aşağılayıcı bir vurgu taşır ve güvenilmez, geçmişi karanlık kabul edilen kişileri tarif eder. Halk konuşmasında çoğu zaman kimin fesi tekerlemesiyle birlikte söylenir; bu kafiyeli devam, ifadeye akıcı ve hafif alaycı bir hava katar. Kiracı, talip, yeni komşu, tanışılmamış misafir gibi öncesi bilinmeyen kişiler için araştırma yapma niyetini sezdirir. Hem güvensizliği hem doğal bir merakı birlikte taşıyan deyim, halk dilinin günlük sosyal denetim araçlarından biridir. Bu yapısıyla deyim, Türk halk hayatının küçük ölçekli sosyal denetim alışkanlıklarını dilde kalıba dökmüş eski bir araç olarak işlev görür.
Neyin Nesi (kimin Fesi) Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Evi kiraya verirken babam 'önce git sor, neyin nesi kimin fesi öğren' diye tembihledi.
- Kapıya gelen bu adam kim diye sorunca yengem omuz silkti, neyin nesi olduğunu bilmiyordu.
- Mahalleye yeni taşınanlar hakkında bakkal her gün bir başka şey duyuyordu; neyin nesi olduklarına henüz karar verememişti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kimin fesi eklemesi sözün sertliğini yumuşatır ve halk söyleyişinin doğal kafiye duygusunu canlandırır. Tek başına neyin nesi denildiğinde sorgu daha çıplaktır; tekerleme eklenince sosyal denetim bir tür şakaya dönüşür. Bu sayede konuşan kişi sertliği üzerine çekmeden bilgi sahibi olma niyetini iletir. Halk dilinin ince diplomatik dengelerinden biridir.
Resmi yazıda doğrudan kullanılmaz, çünkü bir sorgu ifadesinden çok kişiyi küçük gören bir ima taşır. Buna karşılık roman, hikâye ve gazete köşe yazılarında karakter tasviri için sıkça başvurulur. Orhan Kemal ve Refik Halit gibi yazarlar mahalle dünyalarını anlatırken bu deyimi karakter ağzında kullanır ve okurun o sosyal atmosferi sezmesini sağlar.
Tanışıklığın güvenin temeli sayıldığı geleneksel toplulukların yabancıya karşı temkinli tavrını yansıtır. Yeni gelen kişinin ailesi, mesleği ve geçmişi hakkında bilgi sahibi olmadan yakın ilişkiye geçmemek bir tür sosyal güvenlik mekanizmasıdır. Deyim bu mekanizmayı kısa bir ifadeyle özetler ve bilinmeyene karşı doğal bir mesafe duygusunu meşrulaştırır.