Anlamı
gözaltına almak.
Detaylı Açıklama
Nezarete almak deyimi, bir kişiyi resmi olarak gözaltına almak, geçici süreyle özgürlüğünü kısıtlayıp güvenlik birimi nezareti altında tutmak anlamında kullanılır. Daha çok hukuk, polislik ve güvenlik dilinde karşımıza çıkar. Bir suçtan şüphelenilen veya soruşturma kapsamında ifadesine başvurulacak kişiler nezarete alınır. Halk dilinde ise zaman zaman daha geniş bir mecazi kullanım da görülür; örneğin ailede sıkı denetim altına alınan bir gencin durumu için latife yollu söylenebilir. Türkçede Arapça kökenli nezaret kelimesi gözetim, denetim anlamı taşır; bu yüzden deyim, kişinin gözlem altında tutulmasını ifade eden çift katmanlı bir hukuk terimi olarak yerleşmiştir. Bu yönüyle deyim sert hukuk dilinden gündelik mecaza geçişin de örneğidir; Türkçenin teknik kavramları halk söyleyişine taşıma kapasitesini gösterir.
Nezarete Almak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Olay yerinde elleri kanlı yakalanan şüpheliyi ifadesi alınmadan önce nezarete aldılar.
- Yıllar önce küçük bir hatadan dolayı bir gece nezarete alındığını anlatırdı.
- Sahte para taşıdığı iddia edilen seyyar satıcıyı esnafların şikâyeti üzerine polis nezarete almıştı.
Kökeni ve Hikayesi
Arapça nezaret kelimesi gözetim, denetim anlamına gelir. Osmanlıdan bu yana hukuk ve idare dilinde benimsenmiş, almak yardımcı fiiliyle birleşerek modern Türk hukuk dilinde gözaltı işleminin standart adı haline gelmiştir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Nezarete almak ön bir adımdır; kişi ifade verilmek veya soruşturma sürdürülmek için kısa süreli olarak gözaltında tutulur. Tutuklama ise hâkim kararı ile kişinin daha uzun süre özgürlüğünden mahrum bırakılmasıdır. Birincisi geçici ve idari, ikincisi yargısal bir karardır. Bu yüzden hukuk metinlerinde iki kavramın birbirine karıştırılmaması önemlidir.
Nezaret kelimesi gözetim, denetim, bakış anlamı taşır ve hukuk dışında pek çok bağlamda kullanılır. Bir öğretmenin nezaretinde sınav yapılır; bir mühendisin nezaretinde inşaat yürütülür. Osmanlı döneminde bakanlık karşılığı olarak da kullanılmıştır. Kelimenin bu zenginliği, nezarete almak deyiminin tam karşılığını anlamak için kelimenin tarihsel anlam yelpazesine bakmayı gerektirir.
Aile, okul ve iş hayatında bir kişinin geçici olarak sıkı denetim altına alınmasını anlatmak için mizahi kullanılabilir. 'Sınav haftasında çocuk eve nezarete alındı' gibi bir cümle yumuşak bir esprili tonla söylenir. Bu mecazi kullanım deyimin sert hukuk anlamından çıkıp gündelik denetim ve gözlem alanına taşınmasını sağlar. Bağlam, anlamı tek bir yöne çekmeden esnek tutar.