Anlamı
birbiriyle evlenmelerine yasal yönden veya örf bakımından engel bulunmamak:
'Ben kardeşinin yavuklusuyum, sana nikâh düşmez, cevabını alırdı.' -Y. K. Karaosmanoğlu.
Detaylı Açıklama
Nikâh düşmek deyimi, iki kişinin birbirleriyle evlenebilmesi için ne yasal ne de örf bakımından bir engel bulunmaması anlamında kullanılır. Türk gelenek ve hukuk dilinde önemli bir kavramı karşılar. Yakın akrabalık derecesi olmayan, dini ve hukuki açıdan başka bir engeli bulunmayan kişiler için 'nikâh düşer' denir; engel varsa 'düşmez' ifadesi tercih edilir. Köy ve kasaba kültüründe aile büyüklerinin gençler arasında düşünülen bir izdivaç için ilk olarak baktığı şey nikâhın düşüp düşmediğidir. Yazılı edebiyatta da nikâh düşmek ya da düşmemek meselesi, romanlardaki ailelerin bir karara varmasında belirleyici unsur olur. Halk söyleyişinde sıkça duyulur ve kuşaklar arası bir gelenek bilgisidir. Bu yönüyle deyim yalnızca hukuki bir terim değil aynı zamanda Türk aile hayatının değer ve sınır anlayışını yansıtan bir kültür kalıbıdır.
Nikâh Düşmek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- İki gencin nikâhı düşüyordu, aileler büyük bir törenle hazırlıklara başladı.
- Kuzen oldukları için onlara nikâh düşmediği söylendi ve evlilik planları rafa kalktı.
- Köyün yaşlısı kütüğe baktı ve iki ailenin akrabalığını incelemeden nikâh düşer demedi.
Kökeni ve Hikayesi
Eski Türkçedeki düşmek fiilinin münasip olmak, uygun gelmek anlamı, hukuki ve örfi nikâh kabulü kavramıyla birleşerek Türk evlilik söyleminin merkezine yerleşmiştir. Bu sözel kalıp yüzyıllar boyu evlilik müzakerelerinin değerli bir parçası olmuştur.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır, hem dini hem hukuki hem de örf açısından bir kabule dayanır. Dini açıdan akrabalık derecesi ve yasaklanmış nikâhlar dikkate alınır; hukuki açıdan medeni kanun belirleyicidir. Örf ise ailelerin birbirine bakışını ve toplumsal kabulü kapsar. Üç boyutun da birlikte değerlendirildiği durumlarda söz daha geniş bir anlam taşır. Bu üç katmanlı yapı deyimi kültürel olarak zengin kılar.
Düşmek fiili eski Türkçede uygun düşmek, münasip olmak anlamı taşıyordu. Birine bir işin düşmesi o işin onun payına denk gelmesi demektir. Bu yüzden iki kişiye nikâhın düşmesi, evliliğin onların payına uygun olması anlamına gelir. Kelime tercihi tesadüf değil halk dilinin uygunluk fikrini somutlaştırma eğiliminin bir sonucudur.
Önemini büyük ölçüde korur. Modern hukuk evlilikleri belirlerken aile büyükleri hâlâ akrabalık derecelerini kontrol etmeyi sürdürür. Bu kontrol genç kuşağa gelenek bilgisi olarak aktarılır. Şehirde de mahalle ve aile çevrelerinde aynı titizlik kısmen yaşar; özellikle uzaktan akraba olabilecek adaylar için nikâhın düşüp düşmediği sorusu doğal bir refleks olarak sorulur.