Anlamı
karşısındakini kızdırmak için ona gösteriş yapmak:
'Yolun ortasında bir kolunu belime dolayarak bana şöylece nispet vermesin mi?' -O. C. Kaygılı.
Detaylı Açıklama
Nispet vermek deyimi, bir kişinin başkasını bilinçli olarak kızdırmak, üzmek ya da kıskandırmak için ona karşı gösteriş yapması, sahip olduğu bir şeyle övünüp önünde sergilemesi anlamında kullanılır. Burada amaç paylaşmak değil, üstünlüğünü hissettirip karşı tarafa rahatsızlık vermektir. Halk dilinde sıkça karşımıza çıkar; aile içi konuşmalarda, çocuklar arasında, mahalle ilişkilerinde ve hatta yetişkinlerin küçük çekişmelerinde bu deyim doğal akışı içinde geçer. Nispet kelimesi burada Arapça kökten gelen oran anlamından sıyrılıp halk dilinde gösteriş ve alay çağrışımı kazanmıştır. Yapılan davranışı kınama tonu taşıdığı için deyim çoğu zaman olumsuz bir değerlendirmeyle birlikte söylenir. Bu yönüyle deyim, halk dilinin sosyal davranış eleştirisini özlü biçimde dile getirme becerisinin yaygın örneklerinden biri olarak sıkça anılır.
Nispet Vermek (yapmak) Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Yeni aldığı bisikleti komşu çocuğun önünde durmadan kullandı, açıkça nispet veriyordu.
- Annesi bana yapılan iyilikleri kız kardeşime karşı sürekli sayıp nispet veriyordu.
- Eski iş arkadaşı zam aldığını duyurmak için sürekli telefon ediyordu, herkes farkındaydı ki nispet veriyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Övünmek herkese karşı genel bir takdir alma çabasıyken nispet vermek belli bir kişiye karşı bilinçli kızdırma niyetiyle yapılır. Övünen kişi alkış arar; nispet veren kişi öncelikle muhatabını yer. Bu yüzden nispet vermek davranışı sosyal olarak kınanır ve kötü niyet olarak algılanır. Aynı eylem hedefine ve niyetine göre iki farklı kategoriye girer.
Aslında her yaşta görülen bir davranıştır. Çocuklar arasında oyuncak ya da hediye üzerinden sık görülür; gençler arasında giyim, telefon ya da gezi üzerinden ortaya çıkar; yetişkinler arasında ise iş başarısı, ev, araba gibi maddi değerler üzerinden gerçekleşir. Halk dili bu davranışı kınadığı için her yaşa hitap eden uyarı tonunu korur.
Karşılaştırma temelli benlik değeri arayışı bu davranışın temel köküdür. Kişi sahip olduğu şeyi başkasına göstererek kendi konumunu pekiştirmek ister. Buna karşıdakini kıskançlığa düşürerek üstünlük kurma niyeti de eklenir. Psikoloji ve toplumbilim açısından bu tür davranışlar düşük öz güven ya da güvensizlik göstergesi sayılır. Halk dili sezgisel olarak bu yargıyı taşır.