Anlamı
beğenmemek, uygun bulmamak:
'Eniştem zaten bizim terbiye ve tahsilimizi birçok bakımdan noksan bulurdu.' -A. Ş. Hisar.
Detaylı Açıklama
Noksan bulmak deyimi, bir kişinin, durumun, eserin ya da hazırlığın yeterli ölçütleri karşılamadığını düşünmek, eksik veya kusurlu görmek anlamında kullanılır. Konuşmacı bu sözle değerlendirme yaparken hem nesnel bir kıyaslama hem de kişisel bir beğeni yargısı içerir. Geleneksel Türk konuşma kültüründe noksan bulmak, üst düzey bir kibarlığa dayanan eleştiri biçimidir; sert konuşmaktan kaçınılan ailelerde bu deyim doğal bir araç haline gelir. Eleştirilen kişi açıkça suçlanmaz, sadece durum eksik bulunur. Bu yönüyle ifade, Türkçenin nazik eleştiri yapma kapasitesini gösterir. Edebi metinlerde de karakter tasvirinde sıkça karşımıza çıkar ve dinleyiciye doğal bir mesafe duygusu sunar. Türk konuşma kültürünün açık çatışmadan kaçınan ama yine de eleştirisini iletmeyi başaran zarif söyleyiş biçimlerinden biri olarak değer taşır.
Noksan Bulmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Eniştem zaten bizim terbiye ve tahsilimizi birçok bakımdan noksan bulurdu.
- Komşumuz bu sefer yapılan börekleri noksan bulup üzgün bir tavırla geri çekildi.
- Mimar tasarımı incelerken pek çok yerini noksan buldu ve baştan çizmek gerektiğini söyledi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Geleneksel terbiyenin titizlikle korunduğu aile ortamlarında, orta yaş ve üzeri konuşurlarda ve resmi yazışmalarda daha sık duyulur. Aile büyükleri sert eleştiri yapmaktan kaçınırken durumu doğrudan reddetmek yerine eksik bulmak yolunu seçer. Bu yönüyle deyim Türk konuşma adabının nazik eleştiri kapasitesini yansıtır; sözle birlikte saygıyı koruyan incelikli bir araçtır. Genç kuşaklar bu yapıyı daha az kullanır.
Noksan, kusur, eksiklik anlamlarını taşır ve Türkçede pek çok deyimle birlikte yaşar. Noksan kalmak, noksanını gidermek, noksanlık etmek bu kullanımlardan bazılarıdır. Hepsi eksiklik fikrini etrafında dolaşan ifadelerdir ve aynı kelimenin farklı yardımcı fiillerle birleşerek anlam zenginliği kazandığını gösterir. Bu yönüyle noksan kelimesi Türkçenin esnek söz dağarcığının değerli bir öğesidir.
Ahmet Şinasi Hisar, Yahya Kemal ve Refik Halit gibi eski İstanbul terbiyesinin izini süren yazarlar bu deyimi karakterlerinin ağzında sıkça kullanır. Mahalle ileri gelenleri, eski aile büyükleri ve okumuş çevrelerin nazik dilinde bu söz, açık çatışmadan kaçınmanın bir aracı olarak ortaya çıkar. Yazarın metnine geleneksel zarafet katar ve okuyucuya dönemin diline ait bir doku sunar.