Anlamı
söz geçirme gücünü üstün kılmak, egemenliği altında bulundurmak:
'Onu uzun müddet nüfuzu altında tuttuğuna bir misal olarak...' -A. Ş. Hisar.
Detaylı Açıklama
Nüfuzu altında tutmak deyimi, bir kişinin başka birinin düşüncelerini, kararlarını ya da davranışlarını sürekli biçimde kontrol altında bulundurması, söz geçirme gücünü onun üzerinde sürdürmesi anlamında kullanılır. Bu güç açıkça uygulanan bir baskı şeklinde olabileceği gibi yumuşak ve fark edilmeyen bir yönlendirme biçiminde de gerçekleşebilir. Aile büyüğünün gençler üzerindeki manevi otoritesi, patronun çalışanlar üzerindeki resmi gücü, siyasi liderlerin halk üzerindeki etkisi bu deyimle anlatılabilir. Halk dili otoriteyi açık bir teknik kelimeye değil somut bir tutma fiiline bağlayarak gücün dinamik niteliğini görselleştirir. Edebi metinlerde de karakterler arasındaki güç ilişkilerini özetlemek için yazarların başvurduğu zarif bir anlatım kalıbıdır. Bu yönüyle deyim Türk halk söyleyişinin güç ilişkilerini görselleştirme kapasitesinin değerli örneklerinden biri olarak yaşamaya devam eder.
Nüfuzu Altında Tutmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Onu uzun müddet nüfuzu altında tuttuğuna bir misal olarak bu olayı gösterdi.
- Eski patron işten ayrıldıktan sonra bile bazı çalışanları nüfuzu altında tutmaya devam ediyordu.
- Aile büyüğü olarak küçük kardeşlerini nüfuzu altında tutmaya alışmıştı, kararlar genellikle onun istediği gibi şekillenirdi.
Kökeni ve Hikayesi
Arapça nüfuz kelimesi etki, geçerli olma, söz geçirme gücü anlamı taşır. Türkçe altında tutmak fiili ile birleşerek bir kişinin başka biri üzerindeki sürekli etkisini ifade eden kalıp bir deyim oluşturmuştur.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Aile içi otorite, iş hayatındaki yönetici-çalışan ilişkisi, öğretmen-öğrenci dinamiği, siyasi lider-takipçi ilişkisi ve mahallede sözü geçen yaşlı kişilerin etkisi gibi pek çok güç ilişkisini tarif eder. Etki bazen açık emir biçiminde, bazen sessiz bir yönlendirme olarak ortaya çıkar. Halk dili güç dinamiklerinin görünür ve görünmez biçimlerini bu tek kalıpta toplar ve sosyal yaşamın derin ilişkilerini özetlemeyi başarır.
Bağlama göre değişir. Otoritenin kötüye kullanıldığı durumlarda olumsuz çağrışım taşır; örneğin baskıcı bir liderin takipçileri için bu deyim eleştirel söylenir. Olumlu rehberlik durumlarında ise nötr ya da hafif olumlu bir tonla anılabilir; bilge bir akıl hocası öğrencilerini nüfuzu altında tutabilir. Konuşmacının tonu, niyeti ve cümlenin akışı anlamı belirler. Bu esneklik deyimi geniş bir alanda kullanılabilir kılar.
Modern psikoloji ve yönetim biliminde etki yönetimi, karizmatik liderlik, sosyal etki kuramı, bağlılık dinamikleri gibi kavramlar bu deyimin akademik karşılıkları sayılabilir. Robert Cialdini'nin etki ilkeleri, kişilerin nasıl etkilendiğini araştırır. Yöneticiler ve liderler farkında olarak ya da olmayarak takipçilerini nüfuzu altında tutmayı başarır. Bu yüzden modern kurumlar etki yönetimini etik bir biçimde uygulamayı öğretir.