Anlamı
bir konuda özel olarak hazırlanıp konuşmak:
'Kapıdan içeri bir adım attıktan sonra durdu, nutuk verir gibi elini sallayarak...' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Nutuk vermek deyimi, bir kişinin belirli bir konuda önceden hazırlanarak, kalabalığa karşı resmi ya da yarı resmi bir konuşma yapmasını anlatır. Nutuk atmak deyiminin alaylı tonundan farklı olarak burada konuşma ciddi, hazırlıklı ve önemli bir amaç taşır. Mecliste yapılan resmî hitap, açılış konuşması, mezuniyet törenindeki konuşma, parti kongresinde verilen söylev ya da bir derneğin yıllık toplantısındaki konuşma bu deyimle anlatılır. Aynı zamanda günlük dilde bir kişinin oldukça hazırlıklı görünen ama gereksiz biçimde uzun konuşmasını anlatmak için de yumuşak bir alay tonuyla kullanılır. Bağlama göre tonu değişebilir ve sözün anlamı hızla kayar; konuşan kişinin amacı belirleyici olur. Bu yönüyle deyim Türk halk söyleyişinin resmi ve gündelik konuşma sınırlarında esnek biçimde gezinen incelikli kalıplarından biridir.
Nutuk Vermek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Kapıdan içeri bir adım attıktan sonra durdu, nutuk verir gibi elini sallayarak konuşmaya başladı.
- Atatürk Büyük Millet Meclisinde tarihi bir nutuk vermiş ve halkı kararlılığa davet etmişti.
- Mezuniyet töreninde dekan öğrencilere ilham verici bir nutuk vermeyi alışkanlık haline getirmişti.
Kökeni ve Hikayesi
Arapça nutuk söylev, hitap anlamına gelir. Türkçe vermek yardımcı fiili ile birleşerek halkı önünde önemli bir konuşma yapma eylemini ifade eden resmi nitelikli kalıp bir deyim oluşmuştur.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Resmi nutuklar bir milletin tarihini doğrudan etkileyebilir. Atatürk'ün 1927'de Büyük Millet Meclisi'nde verdiği nutuk Türk siyasi tarihinin önemli belgelerinden biridir. Lincoln'ün Gettysburg konuşması, Martin Luther King'in Bir hayalim var söylevi de evrensel anlamda büyük dönüm noktalarını işaret eder. Halk önderlerinin verdiği nutuklar büyük kalabalıkları harekete geçirebilir ve toplumsal değişimi şekillendirir.
Nutuk vermek genellikle olumlu, hazırlıklı ve önemli bir konuşmayı anlatırken nutuk atmak alaycı bir tonla sıkıcı bir söylev imler. Aynı kelimeyle başlayan iki deyimin sadece yardımcı fiilleri farklıdır ama anlam dünyaları taban tabana zıttır. Türkçedeki yardımcı fiil seçimi anlam değişiminde belirleyici rol oynar. Bu yapı dilin küçük tercihlerle büyük tonlama farkları yaratma kapasitesinin örneğidir.
Etkili nutuk vermek için açık bir mesaj, dinleyiciyi etkileyen başlangıç, sağlam bir yapı, somut örnekler, duygusal bağ ve güçlü bir kapanış gerekir. Konuşmacının ses tonu, beden dili ve dinleyiciyle göz teması da çok önemlidir. Hazırlık aşamasında dinleyicinin profili göz önünde bulundurulmalı ve mesaj ona göre şekillendirilmelidir. Modern hitabet eğitimleri klasik retorik ilkelerini bu temel üzerine kurar.