Anlamı
öksürmek.
Detaylı Açıklama
Öksürüp tıksırmak deyimi, öksürmenin sıradan halini değil, kesik kesik, gürültülü, dikkat çekici biçimini anlatır halk dilinde. Tıksırmak fiili boğazın takılmasıyla çıkan boğuk sesi karşılar; öksürükle birleştiğinde sahne canlı ve duyumsal bir hal alır. Eski mahallenin akşam pencerelerinden duyulan yaşlı amcaların sesleri, sigara içen yakının sabah erkenden başlayan ritmik krizleri, soğuk kış mevsiminde toplu taşımada dolaşan grip belirtileri bu kalıbın günlük sahneleridir. Halk dili çoğul ses tabanlı bu kalıpla durumun rahatsız edici tekrarını ses olarak iletir; söyleyen kişi muhatabını hem bilgilendirir hem ses olarak hatırlatır gerçekten. Tek kelime ile özetlenemeyecek bir hal iki fiille canlanır gerçekten oldukça başarılı bir biçimde halk dilinde.
Öksürüp Tıksırmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Komşunun yaşlı dedesi sabah erkenden balkonda öksürüp tıksırmaya başladı, bütün apartman onun sesini saat alarmı olarak duyar oldu artık zamanla.
- Kış mevsiminin ortasında otobüsteki yolcuların yarısı öksürüp tıksırıyordu, maskem yanımda olmadığı için bütün yol boyunca kendi kendime endişe ettim duyarak.
- Sigara içen babam sabahları yirmi dakika boyunca öksürüp tıksırırdı, annem her seferinde uyarırdı ama sigarayı yine de bırakamadı maalesef ömrü boyunca.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Tıksırmak boğazın takılmasıyla çıkan boğuk, kesik bir sesi anlatır; öksürükten farklı bir tını taşır. Halk dili tek tek bunları kullansa da ikisi birleştiğinde duyumsal sahne tamamlanır; öksürük ile tıksırığın iç içe geçtiği o dakikalarca süren krizi tek bir kalıpla anlatır. Türkçenin ikileme sevgisi bu kalıbı doğal kılar gerçekten oldukça doğal bir yapı.
Öksürmek tek seferlik veya sıradan eylemi de anlatabilir; bir defa boğazını temizlemek de öksürmektir. Öksürüp tıksırmak ise süreğen, gürültülü, dikkat çekici öksürüğü işaret eder. Halk dili bu nüansı saklamak için ikileme yapısına başvurur; tek fiil yerine çift fiil daha canlı bir sahne kurar. Söz duyulduğunda zihinde hemen ritmik bir öksürük sahnesi belirir.
Eski mahalle hayatında akşam pencerelerinden yükselen yaşlı amca öksürükleri, kış mevsimi toplu taşıma araçlarında dolaşan grip sesleri, sigara içen aile büyüğünün sabah krizleri, soğuk algınlığı geçiren öğrencinin sınıftaki rahatsız edici öksürükleri bu kalıbın günlük sahneleridir. Söz aynı zamanda çevresine farkındalıkla davranma uyarısı da içerir gerçekten doğal.