Anlamı
yiyip içmekte veya davranışlarda aşırı gitmek:
'Ateşli tartışmalara girdiği zaman bile ölçüyü kaçırmazdı.' -H. Taner.
Detaylı Açıklama
Ölçüyü kaçırmak deyimi, ölçülü olmak deyiminin tam tersi bir hali işaretler; kişi dengeyi yitirir, sınırı geçer, aşırıya kaçar. Kaçırmak fiili burada elden bırakmak anlamı taşır; ölçü kişinin elinde tuttuğu bir dengeyi temsil eder, bir an gevşeklikle yere düşer ve aşırılık başlar. Yemekte tabakları doldura doldura yiyen, alkolü gerektiğinden çoğa götüren, tartışmada sesini gereğinden çok yükselten, şaka yapıyorken kırıcı sözlere geçen, övgüde aşırıya gidip dalkavukluğa dönüşen kişilerin halini anlatır. Haldun Taner'in kalemiyle çizilen karakterin ateşli tartışmada bile ölçüyü kaçırmaması o karakterin asaletinin işaretidir. Halk dili sınır aşımının kötü sonuçları konusunda yüzyıllardır uyarıda bulunur gerçekten dengeyi koruyanlara takdir bağışlar samimi bir biçimde.
Ölçüyü Kaçırmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Düğünde meze sofrasında ölçüyü kaçıran amca akşamleyin midesinden ağladı, eşi onu hastaneye götürmek zorunda kaldı, üç gün rejim listesiyle iyileşmeye çalıştı.
- Müdür çalışanı eleştirirken ölçüyü kaçırdı, herkesin önünde aşağılayıcı sözler söyledi, ertesi gün istifa mektubu masasına bırakılmıştı, geri dönüş artık imkansızdı.
- Haldun Taner'in karakteri ateşli tartışmalara girdiği zaman bile ölçüyü kaçırmazdı, bu özelliği onu çevresinde saygı uyandıran bir aydın olarak öne çıkarıyordu gerçekten.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kaçırmak Türkçede elden bırakmak, kontrolü yitirmek anlamı taşır; otobüsü kaçırmak, fırsatı kaçırmak gibi kullanımlarla aynı kökü paylaşır. Ölçüyü kaçırmak da kişinin elinde tuttuğu bir dengeyi gevşekçe bırakması anlamına gelir; aşırılık iradeyle değil dikkatsizlikle başlar. Halk dili böylece sınır aşımının çoğunlukla bilinçli değil pasif bir tercih olduğunu söyler gerçekten oldukça incelikli bir gözlem yapar.
Yeme içme alışkanlıkları, alkol tüketimi, harcama kararları, öfke ifadesi, eleştiri verme, övgü dağıtma, şaka yapma, sosyal medya paylaşımları, başkalarına müdahale etme, çocuk yetiştirme tutumları gibi pek çok alanda ölçü kaçırılabilir. Halk dili kalıbı genel bir uyarı olarak kullanır; bağlamı dinleyici çıkarır, sözün özü her zaman aynı kalır.
Modern beslenme uzmanları aşırı yemenin obezite, diyabet, kalp damar hastalıkları yarattığını söyler; ölçüyü kaçırma kalıbı bu tıbbi gerçeği önceden bilgelik olarak ifade etmiştir. Sosyal medya da yeni bir alan açtı; paylaşımda ölçüyü kaçıran kullanıcı hızla hesap dışı bırakılabilir. Halk dili çağ değişse de uyarısının evrensel olduğunu gösterir gerçekten.