Anlamı
sönük, fersiz (ışık).
Detaylı Açıklama
Ölü gözü gibi deyimi, yaşamdan tamamen kopmuş bir bakışın sönüklüğünü, fersizliğini, soğukluğunu çağrıştıran çarpıcı bir benzetmeyle ışık zayıflığını anlatır. Ölmüş bir bedenin gözleri açık kalsa bile ışık taşımaz; pırıltısı, parıltısı, canlılığı yoktur. Halk dili bu duyumsal sahneyi alıp soluk, mat, donuk, soğuk ışık veren her şey için kullanmıştır. Karanlık sokak lambasının cılız sarı parıltısı, yarı dolu ev pilinin solgun aydınlatması, eski avizeden gelen ölgün ışık, kapalı havadaki güneş ışığının zayıflığı, sönmek üzere olan ateşin kor parıltısı, akşam üzeri kapalı havadaki son ışıklar, çıkmak üzere olan mum kalıntısı, fazı düşmüş eski avizenin yorgun aydınlatması bu kalıbın somut sahneleridir gerçekten halk dilinde sıkça duyulan bir görsel kalıptır.
Ölü Gözü gibi Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Mahallenin köhne sokak lambası ölü gözü gibi yanıyor, kaldırımı zar zor aydınlatıyor, eve dönen yaşlılar yolu telefon fenerleriyle bulmak zorunda kalıyorlar maalesef.
- Eski kuyumcunun camekanındaki ampul ölü gözü gibi sönük yanıyordu, vitrindeki yüzükler bile ışıltısını kaybetmişti, müşteri çekme şansı oldukça azalmış görünüyordu.
- Tuğlanın arkasındaki kaçak lamba ölü gözü gibi titreşip duruyordu, elektrikçi geldi telleri kontrol etti, fazın gevşek olduğunu söyleyip yenisiyle değiştirdi hemen.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İnsan gözü ışığı yansıtır; canlı bir gözde ışıltı, parıltı, ifade vardır. Ölü gözü ise ışığı yansıtmaz; matlaşır, fersizleşir, donuklaşır. Halk dili bu duyumsal farkı kavramış ve ışık kaynağının zayıflığını ölü gözüne benzeterek anlatmıştır. Söz görme deneyiminden ışık deneyimine bir köprü kurar; iki sahne aynı anda duyumsanır gerçekten oldukça katmanlı.
Eski sokak lambaları, voltajı düşmüş floresan, çürüyen ampul, bitmek üzere olan pil ışığı, kapalı havanın güneş ışığı, mum kalıntısının son kıvılcımı, sönmekte olan ateşin kor parıltısı, soluk bir ekran aydınlatması, donuk renkli LED bu kalıbın söylendiği ışık kaynaklarıdır. Halk dili bütün bu farklı durumları tek bir benzetmeyle özetler gerçekten.
Söz duyulduğunda zihinde sönük, kasvetli, hüzünlü bir atmosfer canlanır; sadece ışığın azlığı değil, mekanın genel ruh halinin kasvetli olduğu da hissedilir. Halk dili tek bir benzetmeyle hem ışık hem atmosfer iletir; söz sahnenin ruhunu da besler. Romanlarda, şiirlerde, sinema senaryolarında atmosfer kurma aracı olarak kullanılır gerçekten.