Anlamı
çok az:
'Üç yıldır bizim oralarda kuraklık var. Hele bu yıl ölü gözü kadar rahmet görmedik.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Ölü gözü kadar deyimi, miktarın çok az olduğunu çarpıcı biçimde anlatır halk dilinde. Ölü gözünden çıkacak yaş yoktur; ölü artık ağlayamaz, gözünden yaş dökemez. Halk dili bu mutlak yokluk sahnesini bir ölçü birimi gibi kullanmış; bir şeyin miktarı çok az olduğunda onu ölü gözünden çıkan yaşla kıyaslamıştır. Reşat Nuri'nin kuraklık betimlemesinde olduğu gibi yağmuru anlatırken hiç yağmadı denmez de ölü gözü kadar yağdı denirse hem azlık hem hüzün aynı anda duyumsanır. Çiftçi tarlasından az ürün aldığında, esnaf cüzdanından az kazanç çıkardığında, çocuk az harçlık verildiğinde, işveren cüzi promosyon dağıttığında, bahçeden az meyve toplandığında söylenir; söz miktar ifadesini hüzünle birleştirir gerçekten samimi bir biçimde.
Ölü Gözü Kadar Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Bu yıl bağdan ölü gözü kadar üzüm topladık, kuraklık ve haşere bir araya gelince ürün neredeyse hiç çıkmadı, satışa bile zar zor yetti maalesef.
- Müdür promosyon olarak ölü gözü kadar para verdi, çalışanlar arasında hayli memnuniyetsizlik oluştu, sosyal medyada bile yorumlar şikayet dolu olarak yansıdı çok hızlı.
- Reşat Nuri'nin köyünde anlattığı gibi yıllarca rahmet ölü gözü kadar düştü topraklara, çiftçiler köyü tek tek terk etmek zorunda kaldı şehre göçler yoğunlaştı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Halk gözleminde ölmüş bir bedenin gözünden yaş akmaz; ölü ağlayamaz çünkü canlılık biter, sıvılar durur. Halk dili bu mutlak yokluk sahnesini almış, miktarın çok az olduğunu anlatmak için kullanmıştır. Söz hem miktar olarak az hem duygu olarak hüzünlüdür; iki katman aynı anda duyumsanır. Halk dilinin somut deneyimden soyut ölçeklere geçiş ustalığı bu kalıpta belirgindir gerçekten.
Reşat Nuri'nin Anadolu köy romanlarında yağmurun azlığı sadece sayısal bir bilgi değil duygusal bir tablodur; halkın geçim kaynağı, ürün hasreti, göçe zorlanma süreçleri yağışla bağlıdır. Yazar yağışı ölü gözü kadar diye anlatınca okuyucu sadece miktar değil köyün geleceğinin söndüğünü de hisseder. Söz tek başına bilgi değil, sahne kurar gerçekten.
Az yağan yağmur, az gelen rakam, az verilen maaş zammı, az alınan satış kazancı, az dolan benzin deposu, az süt veren inek, az ürün veren tarla, az yatan banka hesabı, az hak verilen masa payı gibi miktar olarak az olan her şey için kullanılır. Halk dili azlığı ölçmek için bu kalıbı evrensel bir referans yapar; söz çağdaş kullanıma rağmen aynı tonu korur.