Anlamı
yoğun ve derin bir sessizlik kaplamak:
'Masanın başına oturduğum zaman ortalığa gerçekten ölüm sessizliği çöktü.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Ölüm sessizliği çökmek deyimi, bir ortamın aniden derin ve ezici bir sessizliğe gömülmesini halk dilinin yoğun bir benzetmesiyle anlatır. Ölüm sessizliği tabiri ölünün yatağında olan o nefes alıp vermeden, ses çıkarmadan, hareketsiz duruşunun yansımasıdır; çökmek fiili ise hafif değil ağır bir biçimde inişi gösterir. İki sözcüğün birleşimi salt sessizlikten daha ağır, neredeyse boğucu bir atmosferi resmeder. Patron kötü haberle toplantıya girdiğinde, anne haberi duyan kızının yüzünü gördüğünde, sınavda zor sorulara takılan sınıfın suskunluğu, mahkeme heyeti karar açıklamadan önceki dakika, ödül töreninde kazananın açıklanmasından önceki bekleyiş bu kalıbın canlı sahneleridir gerçekten. Söyleyen kişi sahnenin atmosferini tek bir benzetmeyle dinleyene aktarabilir samimi içtenlikle.
Ölüm Sessizliği Çökmek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Patron toplantıya kötü ekonomik raporu götürerek girdiğinde salona ölüm sessizliği çöktü, herkes nefesini tutarak sayıların açıklanmasını dinliyor, kıpırdamaya bile cesaret edemiyorlardı.
- Anne kızının kötü teşhisini duyduğu an mutfağa ölüm sessizliği çöktü, kahve fincanı elinden düştü, çocuklar bile koşturmayı bıraktı, ortamı sezerek yere oturdular.
- Mahkeme heyeti karar açıklamadan önceki dakika salona ölüm sessizliği çökmüştü, sanığın ailesi nefesini tutmuş, bekleyiş dakikalarca uzamış gibi geliyordu içlerine.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Sıradan sessizlik gevşek, geçici, herhangi bir yoğunluk taşımayan bir durumdur. Ölüm sessizliği ise yüksek tansiyondan, korkudan, şoktan, dehşetten gelen ezici bir sessizliktir; havayı ağırlaştıran, soluk almayı zorlaştıran bir niteliği vardır. Halk dili bu iki türü farklı sözcüklerle ayırarak konuşmacıya nüans esnekliği sunar; söz duyulduğunda zihinde özel atmosfer kurulur gerçekten.
Çökmek Türkçede ağır bir şeyin yukarıdan aşağıya doğru bastırarak inmesini anlatır; çatı çökmesi, bina çökmesi, deve çökmesi gibi. Ölüm sessizliği çöktüğünde de mecazi olarak ağır bir sessizlik tavandan bütün mekana yayılır, herkesin üzerine biner. Halk dili böylece sessizliği fiziksel bir nesne gibi düşünmüş; söz duyulduğunda dinleyici sahneye baskı hissini de iletir.
Roman ve hikaye yazarları sahnenin gerilimini hızla aktarmak için somut benzetmelere ihtiyaç duyar. Ölüm sessizliği çöktü cümlesi tek satırda mekanın atmosferini, oradaki insanların ruh halini, gelecek olayların ağırlığını okuyucuya aktarır. Türk edebiyatının pek çok eserinde özellikle dramatik sahnelerin tasvirinde bu kalıba sıkça başvurulur; söz edebi dilin günlük dilden beslenmesinin güzel bir örneğidir.