Anlamı
ceket vb. şeyleri tam olarak giymeden sırtına koymak:
'Kadifeye benzer dokumalı pahalı kumaştan paltolarını omuzlarına atmışlar.' -C. Külebi.
Detaylı Açıklama
Omzuna atmak, ceket ya da paltoyu kollarına geçirmeden, gevşek bir biçimde sırtına koymak demektir. Cahit Külebi'nin kadifeye benzer dokumalı pahalı kumaştan paltolarını omuzlarına atmışlar dizesi bu kalıbın edebi bir kullanım örneğidir; karakterler rahat, gösterişli ya da aceleci bir tavırla giysilerini gerçekten giymemiş, sadece havuzlu bir biçimde üzerine almışlardır. Üç farklı motivasyon vardır bu jestin arkasında. Acelecilik; ev sahibi otobüse yetişmek için paltoyu hızlıca omzuna atar. Rahatlık; sıcak bir günde ceketin gerçekten giyilmesine gerek yoktur, omza atılıp gezilir. Gösteriş; pahalı paltoyu omza atan kişi sokakta kumaşın hareketiyle bir hava katmak ister. Halk dili bu üç motivasyonu tek bir somut sahnede birleştirmiş; karakter tasvirinin değerli bir kalıbına dönüşmüştür yazılı dile.
Omzuna Atmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Soğuk sabahta evden çıkarken paltosunu hızlıca omzuna attı, yola gecikmek üzereydi ve telaşla otobüse koşmaya başladı, kollarını geçirmeyi unuttu hatta.
- Yaşlı amca yazlık ceketini omzuna atıp parka doğru yürüdü, akşam saatlerinde havayı tatmak istiyordu, ceketi gerçekten giymesine gerek yoktu hava ılıktı.
- Düğüne giderken kadifeye benzer pahalı paltosunu omzuna attı, etrafa zarif bir görüntü sergiliyordu, kumaşın hafifçe sallanması yürüyüşüne bir hava katıyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birincisi acelecilik; ev sahibi paltoyu gerçekten giymeye vakti olmaz, hızlıca omza atar. İkincisi rahatlık; sıcak bir günde ceketin yakaya giyilmesine gerek yoktur, omza atıp gezilir. Üçüncüsü gösteriş; pahalı palto omza atılınca yürürken sallanır, hareketiyle dikkat çeker. Halk dili bu üç ayrı motivasyonu aynı somut sahnede toplar; karakteri anlamak söyleyenin tonuna ve bağlama kalır.
Kadifeye benzer dokumalı pahalı kumaştan paltolarını omuzlarına atmışlar cümlesi tek başına bir karakter sınıfı çizer. Pahalı kumaş, omza atma jesti, bu jesti yapan grup; üç sözcükle bir sosyal tabaka tasviri kurulur. Şair uzun bir karakter analizine girmez, tek bir gözlemle okuyucuya tüm sosyolojik resmi aktarır. Bu deyim edebiyatın ekonomik anlatım gücünün canlı bir örneğidir.
Doğrudan mecazi anlamı yoktur ama bir sorumluluğu omzuna almak gibi yakın kalıpla karıştırılabilir. Omuza almak ciddi bir sorumluluk üstlenmektir; omza atmak ise hafif, geçici, ciddi olmayan bir hareketi anlatır. İki kalıbı ayırt etmek için fiilin niteliğine dikkat etmek yeterlidir; atmak fiili her zaman geçici ve gevşek bir hareketi çağrıştırır anlatımda.