Anlamı
hiçbir değeri olmamak:
'Güzelliğin on para etmez / Bu bendeki aşk olmasa' -Âşık Veysel.
Detaylı Açıklama
On para etmemek, bir şeyin neredeyse hiçbir değeri olmadığını anlatır. On para Osmanlı para sisteminde küçük bir birimdir; kuruşun kırkta biri kadar bir değere sahiptir. Halk dili bu en küçük birimi seçerek değersizliğin en alt sınırını çizer. Aşık Veysel'in güzelliğin on para etmez, bu bendeki aşk olmasa dizesi bu kalıbın en bilinen edebi kullanımıdır; şair güzelliğin sevgi olmadan tek başına değersiz olduğunu çarpıcı biçimde söyler. Pazardan eve gelen bozuk sebzeler için on para etmedi denir; sözünde durmayan kişi için on para etmez yargısı verilir; uzun emeklerin sonunda çıkan başarısız proje için on para etmedi denir. Söyleyenin tonu çoğunlukla keskindir; hayal kırıklığı veya yargı duyulur. Bu kalıp halk dilinin değer biçme dilinin tipik bir örneğidir.
On Para Etmemek Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Aşık Veysel'in güzelliğin on para etmez bu bendeki aşk olmasa dizesi yüzyıl önce söylenmiş, hala düğünlerde, hala şiir gecelerinde tekrarlanıyor.
- Bu yıl pazardan getirdiğim sebzeler eve gelmeden bayatlamış, alışverişim on para etmedi maalesef, boş yere yorulup parayı da boşa harcamış oldum.
- Sözünde durmayan, verdiği vaatleri unutan biri benim için on para etmez, böyle adamlarla ortak iş yapılmaz hiç doğru olmaz, sözleşmenin değeri kalmaz.
Kökeni ve Hikayesi
Eski Türk para birimlerinden gelir. On para çok küçük bir değerdedir; etmemek fiili ile birleşince mecazi olarak değersizliğin en üst halini ifade etmek için yüzyıllar boyunca dilde kalıcılığını korumuştur.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Osmanlı para sisteminde kuruşun kırkta biri değerinde küçük bir birimdi. On para alımına çok yetmezdi; eskinin manavında bir parça ekmek alınamazdı bile. Halk dili bu en küçük birimi seçerek değersizliğin en alt sınırını işaretlemiştir. Mecazi olarak söylendiğinde sözcük artık bir para birimi değil, hiçliğin sınırını gösteren bir simgedir; tarihsel olarak da güncelliğini korur.
Güzelliğin on para etmez, bu bendeki aşk olmasa dizesinde şair iki güçlü değeri karşılaştırır; fiziksel güzellik ve manevi aşk. Güzellik tek başına olduğunda değersiz, aşkla birleştiğinde her şey olur. Bu felsefi yorumu on para etmez deyimi çarpıcı biçimde taşır; halk diliyle yüksek şiir buluşur. Türk halk şiirinin en bilinen örneklerinden biri olarak nesilden nesile aktarılır.
İki kalıp aynı anlamı taşır; tek fark sayı değerindedir. Beş para etmemek günlük dilde biraz daha sık duyulur, on para etmemek ise edebi metinlerde daha sık yer alır. Veysel'in dizesi nedeniyle on para etmemek edebiyatla bağlantılıdır. İki kalıp birbirine ikame edilebilir; söyleyenin tarzına göre seçim yapılır kolayca.