Anlamı
çok önemli şeyleri elde edemeyen kişilerce 'Nasıl yaşarım?' anlamında kullanılan bir söz.
Detaylı Açıklama
Ört ki ölem deyimi, eski halk dilinin nadir kalıplarından biridir ve çok güzel veya muhteşem bir şeyi gördüğünde onu çok beğenip artık dünyada hayatın tadını alamayacak kadar etkilenme halini şiirsel biçimde anlatır. Ört fiili burada üstüne kapatmak anlamı taşır; ölem ise ölmek istemenin nazikçe söylenmiş halidir. Söz bu güzelliği görenin artık yaşayamayacağını, ölümün bile değdiğini söylemenin bir yoludur. Tarihi bir mekanı ilk defa gören gezgin, doğanın çarpıcı manzarasına şahit olan dağcı, sanat eseri karşısında etkilenen ziyaretçi, ilk defa şahit olduğu olağanüstü bir olayı yaşayan kişi, çocuğunun mezuniyet törenine katılan duygulu baba bu kalıbın canlı figürleridir gerçekten halk dilinin şiirsel kalıbı olarak yaşar.
Ört ki Ölem Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Kapadokya'da hava balonu turunda yeryüzüne bakan dayım ört ki ölem dedi, manzaranın güzelliği onu dünya işlerinden bir an kopardı, anı uzun yıllar boyunca anlattı içtenlikle.
- Şehirde gördüğü tarihi mekanları ziyaret eden büyük amca bazı eserler karşısında ört ki ölem dedi, ataların bıraktığı mirasın değerini bir kez daha hissetti, yıllarca konuşacaktı bunu.
- Sanat galerisinde ünlü bir tabloyu ilk defa gören ziyaretçi ört ki ölem diye fısıldadı, eserin renk ve kompozisyonu onu derinden etkilemişti, müze ziyaretini tekrar tekrar planladı sonradan.
Kökeni ve Hikayesi
Eski Türk halk şiiri ve türkü geleneğinden gelir; doğa ve sanat güzellikleri karşısında duyulan derin hayranlığın paradoksal bir ifadesi olarak kalıplaşmıştır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ört ki ölem kalıbı Türk halk dilinin eski katmanlarından gelen şiirsel bir ifadedir; günlük dilden çok edebi, türkü, halk şiiri geleneğinde yer alır. Eski Anadolu hayatında doğa güzellikleri, tarihi yapılar, sanat eserleri karşısında duyulan derin hayranlığı ifade etmek için kullanılırdı. Söz duyumsal olarak güzel ve hüzünlü bir hava taşır gerçekten oldukça şiirsel bir kalıp.
Halk dili çok güzel olanı ölümle birleştirmenin paradoksal bir yolu olarak bu kalıbı kullanır; o güzelliği görmek için ölmek gerek anlamında. Görmek bu kadar değerli ki ölümü bile haklı kılar. Söz hayatın güzelliğine bir tür hayranlığın doruğunu anlatır; halk şiirinin estetik bilinciyle örtüşür gerçekten oldukça duygu yüklü.
Modern günlük dilde bu kalıp sıkça duyulmaz; daha çok edebi, türkü, halk şiiri geleneğinde ya da nostaljik konuşmalarda yer alır. Yaşlı kuşak özellikle Anadolu kasabalarında bu kalıbı doğa veya sanat karşısında etkileyişlerini ifade etmek için hala kullanır. Söz Türkçenin edebi mirasının dilsel bir yadigarı olarak değerini korur gerçekten oldukça anlamlı bir kalıp.