Anlamı
kendisinden beklenen işi beceremeyen kişi, çeşitli engellerin işi güçleştirdiğini söyleyerek yeteneksizliğini belli etmemeye çalışır.
Detaylı Açıklama
Oynamasını bilmeyen kız yerim dar demiş, yerini genişletmişler gerim dar demiş atasözü, beceremediği bir işi sürekli dış engellere bağlayan kişinin tutumunu mizahi bir hikayeyle anlatır. Eski Anadolu düğünlerinde gelin oyunu önemli bir gösteriydi; oyun bilen kız yerini çevirir, eteğini savurur, mahallenin gözünde değer kazanırdı. Oynamayı bilmeyen kız ise her seferinde başka bir bahane uydurur, böylece beceriksizliğini örtmeye çalışırdı. Atasözünün diyalog yapısı çarpıcıdır; bir bahane çürütülünce hemen yeni bir bahane gelir, böylece kişinin asıl sorununun çevre değil, kendisi olduğu apaçık ortaya çıkar. Bugün de bahane üreten çocuğa öğretmenin uyarısı olarak, işini beceremeyen çalışana yöneticinin sitemi olarak hayatta kalmaya devam eder ve gücünü hep o iki adımlı çürütme zincirinden alır.
Oynamasını Bilmeyen Kız ‘yerim Dar’ Demiş; Yerini Genişletmişler (bollatmışlar), Gerim (yenim) Dar’ Demiş Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Sınava çalışmadığı için kalan çocuk her seferinde başka sebep söylüyor, dedem oynamasını bilmeyen kız yerim dar demiş diye gülüyordu.
- Müdürün yeni bahaneleri duyunca müdür yardımcısı oynamasını bilmeyen kız yerim dar demiş atasözünü hatırlatarak konuyu kapattı kararlıca.
- Yemeği yapamayan gelin kızcağıza her seferinde başka malzemeyi suçluyor, kayınvalide oynamasını bilmeyen kız demiş diye fısıldıyor yan masaya.
Kökeni ve Hikayesi
Türk halk bilgeliğinden gelir. Mazeretçilik ve yeteneksizliğin gözlemlenmesi sonucu yüzyıllar boyunca toplumsal hafızada yer eden bir atasözü olarak kalıcılığını korumuştur. Halk gözleminin canlı bir yansımasıdır.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Gerim, eski Türkçede giysinin kol veya etek kısmı, yani giyilen şeyin bedenle kumaş arasındaki gerilen boşluk anlamına gelir. Kız oynarken eteğinin yeterince geniş olmadığını söyleyerek kendini savunmaya devam eder. Sözcüğün bugün az kullanılması atasözüne biraz arkaik bir tat katar, ama hikaye yine de anlaşılır kalır.
Osurgan göte arpa ekmeği bahane atasözü en yakın akrabasıdır; o da bir sorunun sebep ile ilgisi olmayan şeylere bağlanmasını eleştirir. Bu ikisi halk dilinde sıkça yan yana anılır. Tembele iş buyur sana akıl öğretsin gibi tembelliği eleştiren kalıplar da geniş ailenin bir parçası sayılabilir.
İki adımlı bir hikayeye sahip olması atasözünü unutulmaz kılar. Bir taraf bahaneyi çürütür, diğeri yenisini bulur. Bu çift sahne, dinleyenin zihninde küçük bir komedi sahnelemesine yol açar. Tek cümlelik atasözlerine göre akılda kalıcılığı yüksektir; özellikle çocuk eğitiminde hikaye gibi anlatıldığı için kalıcı bir ders haline gelir.