Anlamı
değeri ölçülemeyecek kadar yüksek:
'Başında ağır ve paha biçilmez emsalsiz ve füsunlu bir taç gibi duruyordu.' -Ö. Seyfettin.
Detaylı Açıklama
Paha biçilmez deyimi, bir nesnenin, kişinin veya duygunun değerinin parayla ölçülemeyecek kadar yüksek olduğunu anlatır. Ömer Seyfettin'in 'Başında ağır ve paha biçilmez emsalsiz ve füsunlu bir taç gibi duruyordu' cümlesi bu mecazın edebî kullanımının güzel bir örneğidir; söz hem somut nesneler hem de soyut değerler için kullanılır. Ailenin manevi mirası bir hatıra, antika bir eser, bir sanatçının özgün yapıtı, çocukluk fotoğrafı veya öğretmenin ilk yıllardan kalma bir mektubu için söylenir. Ekonomik değerin ötesinde duygusal ya da kültürel önemin ağır bastığı durumların kısa bir ifadesidir. Türkçenin değer ölçüsünü maddi düzeyin dışına taşıyan bu deyim, derin saygı ve hayranlığın söze dönüşmüş hâlini sunar.
Paha Biçilmez Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Müzede sergilenen Osmanlı dönemine ait el yazması Kuran paha biçilmez bir hazine olarak görüldü, eserler özel sigorta kapsamına alındı, ziyaretçiler eserin etrafında saygıyla durup uzun süre incelediler.
- Babamdan kalan altın kol saati benim için paha biçilmez bir değer taşır, maddi değerinin ötesinde anılarla dolu, çocuklarıma ve torunlarıma aktaracağım en kıymetli aile mirası olacak.
- Yıllarca süren samimi dostluk paha biçilmez bir değerdir, kararlı zamanlarda yanında olmanın hatırası, paylaşılan anılar, ortak deneyimler ekonomik ölçekte hiçbir rakamla ifade edilemez.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Biçmek Türkçede sadece kumaş kesmek değil aynı zamanda değer biçmek, fiyat takdir etmek anlamı da taşır; eksperin biçtiği fiyat, tarımcının ürününe biçtiği değer, antikacının esere biçtiği fiyat gibi kullanımlarda fiil değer belirleme işlevini görür. Halk dili paha biçilmez kalıbında bu mesleki kullanımı koruyarak söze ekonomik bir yapı kazandırır.
Antika değerlendirmesi, müze koleksiyonları, sanat eserleri, tarihsel belgeler, aile yadigarları, kişisel anılar, dostluk ilişkileri, sağlık ve mutluluk gibi pek çok alanda söz aktif olarak kullanılır. Halk dili maddi ve manevi değerlerin sınırını tek bir kalıba sığdırarak konuşmacıya geniş kullanım esnekliği sunar; söz değer dilinin merkezinde yer alır.
Modern ekonomi her şeyin fiyatını koymaya çalışır ama bazı değerler bu yaklaşımdan kaçar; sanat eserleri, tarihi belgeler, kişisel anılar piyasa fiyatından bağımsız bir değer taşır. Atasözü bu modern ekonomik gerçeği yüzyıllar öncesinden söze damıtmıştır; söz değer felsefesinin halk dilindeki karşılığıdır. Halk bilgeliği ekonomik düşünceyle örtüşen önemli bir kavrayışı taşır.