Anlamı
çok az olmak:
'Liderin dehasına gerçekten inanmış olanlar parmakla sayılacak kadar azdı.' -Y. K. Karaosmanoğlu.
Detaylı Açıklama
Parmakla sayılmak deyimi, bir nesnenin veya kişinin sayıca son derece az olduğunu vurgulamak için kullanılır. Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun 'Liderin dehasına gerçekten inanmış olanlar parmakla sayılacak kadar azdı' cümlesi sözün edebî bir örneğidir. Söz, bir elin parmaklarıyla sayılabilecek kadar az sayıyı simgeler; somut bir ölçü birimine yaslanarak sayısal azlığı görsel bir biçimde dile getirir. Belirli bir konuda gerçek uzman olan az sayıdaki kişiler, geleneksel bir el sanatını sürdüren son ustalar, eskiden çok bulunan bir hayvan türünün günümüze ulaşan az sayıdaki örnekleri için söylenir. Söz, az ama değerli olduğu vurgusunu taşıyan saygılı bir tonla kullanılır ve canlı bir Türkçe ifadedir. Söz, çağdaş istatistiksel azlık ve nadirlik vurgusunun halk dilinde dile getirilmiş köklü bir karşılığı olarak yaşar.
Parmakla Sayılmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Alanında gerçek uzman olan kişiler parmakla sayılırdı, sahanın gelişmesi için yeni nesil profesyonellere mentor olmaları büyük önem taşıyordu.
- Tarihsel ünlü liderler parmakla sayılır; halkların kaderini şekillendiren bu figürler tarihçilerin sürekli ilgi alanı olmaya devam ediyor, kuşaklar boyunca onların hikayeleri anılarda canlı kalıyor.
- Bir köyde okuma yazma bilen kadınların parmakla sayıldığı dönemler vardı, eğitim seferberliği ile bu durum değişti.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İnsan elindeki on parmak doğal bir sayma aracıdır; küçük sayıları parmakla saymak evrensel bir pratiktir. Halk dili bu doğal bedensel ölçüyü dile katmış; parmakla sayılacak kadar az demek yaklaşık on veya altı sayıyı geçmeyen bir miktarı işaret eder. Söz duyumsal olarak nicel azlığı somut biçimde zihinde canlı tutar.
İki kalıp da nadirlik anlamı taşır ama vurgu farklıdır. Parmakla gösterilmek seçkinlik ve takdir vurgusu yapar; söz konusu figür değerli olduğu için işaret edilir. Parmakla sayılmak ise sadece nicel azlığı vurgular; sayının sınırlı olduğu söze döker. Halk dili iki yakın anlamı farklı tonlarda kullanır; konuşmacı niyetine göre seçim yapar.
Modern istatistik nadir bulunan veri noktalarını, sınırlı örneklemleri özel olarak ele alır; outliers, rare cases, statistical exceptions gibi kavramlar bu nadirliği bilimsel olarak ifade eder. Halk dilinin parmakla sayılmak kalıbı bu modern istatistik kavramlarının köklü bir öncüsüdür; söz nicel azlığın sözel bir aracı olarak çağdaş bilim dilinde de canlılığını korur.