Anlamı
rahatsız, tedirgin olmak, üzülmek:
'Eniştem de üşengen bir adamdır, rahatı kaçar diye üstüne düşmedi.' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Rahatı kaçmak deyimi, bir kimsenin daha önceki sakin halini kaybetmesi, tedirgin olması, üzülmesi anlamında kullanılır. Söz, rahatın bir nesne gibi kaçıp gitmesi imgesinden beslenir; sanki birinin elinden kayıp giden bir kuş gibi tasvir edilir. Beklenmedik bir haberle huzuru bozulan bir aile, kaybettiği bir eşyayı aramaya başladığında soğukkanlılığını yitiren biri, yakınının sağlık durumunu öğrendiğinde uykuları kaçan bir anne, mali bir krizin eşiğindeki bir iş insanı tipik kullanımlardır. Söz hüzünlü ve kaygılı bir tonla geçer; iç huzurun ne kadar kırılgan olduğunu vurgular. Aynı zamanda küçük şeylerden bile rahatı kaçan biri ifadesi bir karakter özelliğini de tanımlar; alıngan, hassas bir mizacı belirtir. Söz hem anlık bir tepkiyi hem süreğen bir mizaç özelliğini birlikte ifade edebilen esnek bir kalıptır.
Rahatı Kaçmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Eniştem de üşengen bir adamdır rahatı kaçar diye üstüne düşmedi diyen yazar bir karakterin sakin yaşam tarzını koruma çabasını aktarıyordu.
- Yakınının sağlık haberini duyan annenin rahatı kaçtı, bütün geceyi telefonun başında geçirerek doktordan haber bekledi.
- Mali kriz haberini duyan iş insanı küçük bir ödemenin gecikmesiyle bile rahatı kaçtığını fark etti, danışmanından destek istedi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kaçmak burada rahatın bir varlık gibi tasvir edildiğini, elden kayıp gittiğini, geri çağrılması zor bir nesne olduğunu vurgular. Halk dili soyut bir kavramı somut bir hareketle birleştirerek hissin canlı bir tablosunu oluşturur; bu mecaz iç huzurun ne kadar geçici olduğunu da ima eder.
Küçük şeylerden bile rahatı kaçan biri ifadesi alıngan, hassas, kolay tedirgin olan bir mizacı tanımlar. Bu kullanımda anlık bir durum değil bir kişilik niteliği vurgulanır; sözün anlam yelpazesi tek anlık olaydan kişiyi tanımlama aracına dek genişler.
Memduh Şevket Esendal gibi yazarlar bu kalıbı karakter mizacını birkaç kelimeyle aktarmak için kullanır. Söz bir kişinin sakin yaşam tarzını koruma çabasını ya da bir başkasının kolay tedirgin olan doğasını birkaç sözcükle özetler; karakter çizimi için ekonomik bir araçtır.