Anlamı
para vererek yaptırdığı bir şey iyi çıkmamak, parasının karşılığını alamamak.
Detaylı Açıklama
Rezil olmak deyimi en geniş anlamıyla bir kimsenin toplum içinde utanılacak bir duruma düşmesi, küçük düşmesi, mahcup olması, çevresinin ayıplayacağı bir hale gelmesi anlamında kullanılır. Söz Arapça kökenli rezil kelimesinden gelir; utanılacak hal, alçaltıcı durum anlamlarını taşır. Kalabalık bir toplantıda yanlış bilgi verdiği için düzeltilen bir konuşmacı, sınıfta sorunun cevabını bilmeden konuşmaya kalkışan öğrenci, davete uygunsuz bir kıyafetle giden misafir tipik bağlamlardır. Söz aynı zamanda daha dar bir özel kullanımıyla para vererek yaptırdığı bir işin kötü çıkması, harcamanın boşa gitmesi anlamında da geçer; bu kullanımda kişinin parası kadar gururu da zedelenir. Halk dili her iki kullanımda da küçük düşme ve çevre tarafından ayıplanma çekirdeği etrafında dolanır. Söz hafif sitem ya da mizahi bir hayret tonu taşır.
Rezil Olmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Kalabalık toplantıda yanlış bilgi verdiği için herkesin önünde düzeltilen müdür o anda gerçekten rezil oldu.
- Sınıfta sorunun cevabını bilmeden konuşmaya kalkışan öğrenci arkadaşlarının önünde rezil oldu, kulakları kızardı.
- Bayramlık takım için terziye verdiği siparişin kötü çıkmasıyla davete giderken bütün aile rezil oldu.
Kökeni ve Hikayesi
Söz, Arapça rezil (utanılacak hal) kelimesinden Türkçeye geçmiştir. Halk dilinde küçük düşme ile parasal kayıp olmak üzere iki yakın anlam etrafında kullanılır olmuştur.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Söz iki yakın anlamla kullanılır. Geniş anlamıyla bir kimsenin toplum içinde utanılacak duruma düşmesi, küçük düşmesi, mahcup olmasını anlatır. Dar anlamıyla ise para vererek yaptırdığı bir işin ya da satın aldığı bir ürünün kötü çıkması anlamında geçer. Halk dili iki anlamı bağlam içinde kolayca ayırt eder; ortak çekirdek küçük düşme ve gurur kaybıdır.
Rezalet çıkarmak başkalarının ayıplayacağı taşkın davranışlar sergilemek demektir; aktif bir taşkınlık bildirir. Rezil olmak ise daha çok pasif bir duruma düşmektir; ya küçük düşmek ya da parasal kayba uğramak anlamına gelir. İki kalıp aynı kelime ailesinden gelse de farklı pozisyonları işaretler; biri eylem, diğeri durumdur.
Söz sosyal itibar açısından bir kişinin çevre nazarındaki değerinin geçici ya da kalıcı biçimde zedelenmesini anlatır. Halk dilinde itibarın korunması temel değerlerden biri sayılır; rezil olmak bu değerin yitirildiği anı işaretler. Konuşmacı bazen üçüncü kişi olarak gözleyen, bazen de bu duruma düşen kişi olarak dile getiren konumda olabilir.