Anlamı
izni olmak, müsaadesi olmak:
'... kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz, rızası olmadan bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulamaz.' -Anayasa.
Detaylı Açıklama
Rızası olmak deyimi, bir kimsenin bir işleme, bir karara ya da bir uygulamaya izninin, müsaadesinin, onayının olması anlamında kullanılır. Söz Arapça kökenli rıza kelimesinden gelir; hem gündelik konuşmada hem hukuki dilde temel kavramlardandır. Anayasamızın kişi dokunulmazlığı ile ilgili maddelerinde belirgin biçimde geçer; kişinin vücut bütünlüğüne onayı olmadan müdahale edilemez. Tıbbi bir müdahaleye gerçek onay veren hasta, bilimsel araştırmaya katılım için onam formu imzalayan gönüllü, bir mülkün satışında imza atan mülk sahibi, evlilik kararına özgürce yaklaşan bir genç tipik bağlamlardır. Söz nötr ve hukuki bir tonla geçer; halk dili bireysel iradenin değerini bu kalıpla vurgular. Modern hukuk ve etik dilinin temel kavramlarındandır.
Rızası Olmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz rızası olmadan bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulamaz diyen anayasa metni temel hakların hukuki güvencesini sade biçimde ifade eder.
- Tıbbi müdahale öncesi hastanın açıkça rızası olmadığı için doktor işlemi başlatmaktan çekindi.
- Mülkün satışı sırasında diğer mirasçıların rızası olmadığı için noter işlemi tamamlamadı.
Kökeni ve Hikayesi
Söz, Arapça rıza (onay) kelimesinden Türkçeye geçmiştir. Modern hukuk ve etik dilinin temel kavramlarından biri olarak halk diline derinlemesine yerleşmiştir.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hukuk açısından rıza modern bireysel hakların temelidir. Kişinin bedensel bütünlüğü, mülkiyet hakkı, özel hayatın gizliliği gibi temel haklara müdahale ancak kişinin onayı ile mümkündür. Aydınlatılmış onam, açık rıza gibi modern hukuk kavramları bu kabulü teknik düzleme taşır. Halk dili hukuki bilincin sözel ifadesidir.
Tıbbi etik açısından hastanın aydınlatılmış onamı her tıbbi işlemin temelidir. Doktor önerilen tedavinin amacını, risklerini ve alternatiflerini hastaya açıklamalı, hastanın bilinçli onayını almalıdır. Acil durumlar dışında onay alınmadan müdahale tıbbi etik ihlali sayılır. Halk dili bu modern ilkenin sözel öncüsüdür.
Bilimsel araştırmalarda etik kuruluklar gönüllülerin bilgilendirilmiş onayını şart koşar. Araştırma amacı, süresi, olası riskler ve haklarının ne olduğu önceden anlatılmalı, gönüllünün özgür kararıyla katılması sağlanmalıdır. Halk dili bireysel iradenin değerini bu kalıpla yüzyıllar önce ifade etmiştir.