Anlamı
sezilen veya beliren kötü duruma düşmeden:
'Bizimle birlikte gelmesinler. Yol yakınken başlarının çaresine baksınlar.' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Yol yakınken, sezilen ya da beliren kötü duruma düşmeden, iş büsbütün sarpa sarmadan demektir. Memduh Şevket Esendal'ın yol yakınken başlarının çaresine bakmalarını söyleyen cümlesi bu kullanımı gösterir. Kalıptaki görüntü yolculuğun başına aittir; kişi henüz uzaklaşmamıştır, dönmesi kolaydır. Yol uzadıkça dönüş zorlaşır, bir noktadan sonra imkânsızlaşır. Kalıp bu yüzden bir zaman uyarısıdır; söylenen şey vazgeç değil, şimdi vazgeç demektir. Sözde iyi niyet bulunur; uyaran kişi karşısındakinin zarar görmesini istemez. Kalıp çoğunlukla bir öğüt cümlesinin başında yer alır. Ortaklıklar, evlilikler ve riskli girişimler konuşulurken sıkça duyulur. Uyarının dinlenmediği durumlarda sonradan da hatırlatılır. Söz, geç kalmadan geri dönmeyi öğütler. Kalıp gündelik konuşmada canlılığını korumaktadır.
Yol Yakınken Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Bu işten zarar edeceğini anlayınca ona yol yakınken vazgeçmesini açıkça söyledi.
- Yol yakınken geri dönmesini söylediler ama o hiç kimseyi dinlemeye yanaşmadı.
- Ortaklığın yürümeyeceği belli olmuştu; yol yakınken ayrılmak en doğrusu olacaktı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Sezilen ya da beliren kötü duruma düşmeden, iş büsbütün sarpa sarmadan demektir. Kalıptaki görüntü yolculuğun başına aittir; kişi henüz uzaklaşmamıştır ve geri dönmesi kolaydır. Uyarı bu yüzden erken yapılmalıdır.
Yol uzadıkça dönüş zorlaşır, bir noktadan sonra ise büsbütün imkânsızlaşır. Söylenen şey yalnızca vazgeç değil, şimdi vazgeç demektir; uyarının değeri zamanlamasından gelir. Kalıbın değeri tam da bu erkenlikten gelir.
Belirgin bir iyi niyet bulunur; uyaran kişi karşısındakinin zarar görmesini istemez. Kalıp ortaklıklar, evlilikler ve riskli girişimler konuşulurken bir öğüt olarak sıkça duyulur. Söylenen söz bir kınama değil, bir korumadır.