Anlamı
sıkılmak, üzülmek, dertlenmek:
'Yüreğim boğazıma tıkanmış bir hâlde, bu basit, bu aşağılık konuşmaları dinliyorum.' -Y. K. Karaosmanoğlu.
Detaylı Açıklama
Yüreği boğazına tıkanmak, çok sıkılmak, üzülmek ve dertlenmek demektir. Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun yüreği boğazına tıkanmış hâlde aşağılık konuşmaları dinlediğini anlatan cümlesi bu kullanımı gösterir. Kalıptaki görüntü çok belirgindir; yürek yerinden yukarı çıkmış, boğazda takılmıştır. Bu görüntü hem nefes almanın zorlaştığını hem de konuşamamayı duyurur. Kalıp bu yönüyle yüreği daralmak deyiminden ayrılır; orada içe doğru bir sıkışma, burada yukarı doğru bir yükselme vardır. Yüreği boğazına tıkanan kimse tepki veremez; sesi çıkmaz, karşılık yetiştiremez. Karaosmanoğlu'nun cümlesindeki dinliyorum sözü bu suskunluğu açığa çıkarır. Sözde öfke ve çaresizlik bir aradadır. Söz, sıkıntıdan konuşamaz duruma gelmeyi anlatır. Sözde öfke ile çaresizlik bir aradadır. Kalıp edebî metinlerde sıkça karşımıza çıkar. Bugün de canlılığını korumaktadır.
Yüreği Boğazına Tıkanmak Cümle İçinde Nasıl Kullanılır?
- Söylenenlere hiç karşılık veremeyince yüreği boğazına tıkanmış gibi öylece durdu.
- Haberi duyduğu anda yüreği boğazına tıkandı ve uzun süre kimseyle konuşamadı.
- Yüreği boğazına tıkanan adam salondan sessizce çıkıp bahçeye doğru yürüdü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çok sıkılmak, üzülmek ve dertlenmek demektir. Kalıptaki görüntü belirgindir; yürek yerinden yukarı çıkmış ve boğazda takılmış gibi düşünülerek bu sıkıntı somutlaştırılır. Görüntü hem nefes darlığını hem suskunluğu duyurur.
Yüreği daralmakta içe doğru bir sıkışma vardır; yüreği boğazına tıkanmakta ise yukarı doğru bir yükselme anlatılır. İkinci kalıpta konuşamama ve nefes darlığı da duyurulur. İki kalıp sıkıntıyı farklı yönlerden betimler.
Tepki verememeyi öne çıkarır; kişinin sesi çıkmaz, karşılık yetiştiremez, yalnızca öylece susup kalakalır. Karaosmanoğlu'nun cümlesindeki dinliyorum sözü de bu zorunlu suskunluğu açıkça ortaya koymuş olur.