Bağlaç olan da/de, TDK Yazım Kılavuzu'na göre kendinden önceki kelimeden daima ayrı yazılır ve büyük ünlü uyumuna uyar. Türkçede en sık karıştırılan konulardan biri olan da/de bağlacı, bulunma durumu eki -da/-de ile karıştırılmamalıdır. Tıpkı bağlaç olan ki gibi, da/de de daima ayrı yazılır.

1. Temel Kural

Bağlaç Olan da / de Ayrı Yazılır

Bağlaç olan da / de ayrı yazılır ve kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak büyük ünlü uyumuna uyar:

  • Kızı da geldi gelini de.
  • Durumu oğluna da bildirdi.
  • Sen de mi kardeşim?
  • Güç de olsa.
  • Konuşur da konuşur.
Büyük Ünlü Uyumu Nasıl Çalışır?

Kalın Ünlülerden Sonra: DA

Son ünlü a, ı, o, u ise → da

  • Ali da geldi.
  • Okul da açık.
  • Araba da var.

İnce Ünlülerden Sonra: DE

Son ünlü e, i, ö, ü ise → de

  • Elif de geldi.
  • Ev de güzel.
  • Göz de var.

2. Önemli Uyarılar

⚠️ UYARI 1: Asla ta / te Yazılmaz!

Ayrı yazılan da / de hiçbir zaman ta / te biçiminde yazılmaz:

Gidip de gelmemek var, gelip de görmemek var

Gidip te gelmemek var, gelip te görmemek var (YANLIŞ!)

⚠️ UYARI 2: "Ya da" Ayrı Yazılır

Ya sözüyle birlikte kullanılan da ayrı yazılır:

ya da

yada (YANLIŞ!)

⚠️ UYARI 3: Kesme İşareti Kullanılmaz!

Da / de bağlacını kendisinden önceki kelimeden kesme ile ayırmak yanlıştır:

Ayşe de geldi.

Ayşe'de geldi. (YANLIŞ!)

Kitabın kapağına da dikkat et.

Kitabın kapağına'da dikkat et. (YANLIŞ!)

3. Bağlaç mı, Ek mi?

Nasıl Ayırt Edilir?

Cümleden da/de çıkarıldığında anlam bozuluyorsa ek, anlam bozulmuyorsa bağlaç olarak kullanılmıştır:

✅ Bağlaç (Ayrı Yazılır)

  • "Ali de geldi." → "Ali geldi." (Anlam tamam)
  • "Sen de gel." → "Sen gel." (Anlam tamam)
  • "Kitap da aldım." → "Kitap aldım." (Anlam tamam)

📎 Ek (Bitişik Yazılır)

  • "Evde kaldım." → "Ev kaldım." (Anlam bozuk)
  • "Masada duruyor." → "Masa duruyor." (Anlam bozuk)
  • "Okulda öğrendim." → "Okul öğrendim." (Anlam bozuk)

Bağlaç da/de ve Bulunma Eki -da/-de Karşılaştırması

Özellik Bağlaç da/de (Ayrı) Bulunma Eki -da/-de (Bitişik)
Yazılış Kelimeden ayrı yazılır Kelimeye bitişik yazılır
Görev "dahi, bile" anlamı katar Yer/bulunma bildirir
Test Cümleden çıkarılırsa anlam bozulmaz Cümleden çıkarılırsa anlam bozulur
Ünlü uyumu Büyük ünlü uyumuna uyar (da/de) Büyük ünlü uyumuna uyar (-da/-de)
Ünsüz benzeşmesi Olmaz (asla ta/te yazılmaz) Olur (-ta/-te biçimi var)
Kolay Hatırlama Yöntemi

"dahi, bile" anlamında kullanılıyorsa → Ayrı yazılır

Yer bildiriyorsa (-de bulunma hâli) → Bitişik yazılır

4. Yaygın Hatalar

❌ Yanlış Yazımlar

  • Oda geldi.
  • Sende gel.
  • Yada öyle yap.
  • Gidip te gördüm.
  • Ali'de var.

✅ Doğru Yazımlar

  • O da geldi.
  • Sen de gel.
  • Ya da öyle yap.
  • Gidip de gördüm.
  • Ali de var.

Mini Alıştırma

Aşağıdaki cümlelerdeki boşlukları doldurun:

  1. Mehmet ___ bizimle gelecek. (da/de)
  2. Ya ___ eve gidelim. (da/de)
  3. Güç ___ olsa başaracağız. (da/de/ta/te)
  4. Kitabı okuyup ___ anladım. (da/de/ta/te)
  5. Ayşe ___ sınıfta mı? (da/de)

6. Sıkça Sorulan Sorular

da/de ayrı mı yazılır bitişik mi?

TDK'ye göre bağlaç olan da/de her zaman ayrı yazılır. Örnek: "Ali de geldi", "Sen de gel". Ancak bulunma hâli eki olan -da/-de bitişik yazılır: "evde", "okulda".

da mı de mi nasıl anlarız?

TDK'ye göre büyük ünlü uyumuna bakılır. Kelimede son ünlü kalın (a, ı, o, u) ise da, ince (e, i, ö, ü) ise de kullanılır.

ya da nasıl yazılır?

TDK'ye göre "ya da" her zaman ayrı yazılır. "Yada" şeklinde bitişik yazmak yanlıştır.

da/de bağlacında kesme işareti kullanılır mı?

TDK'ye göre hayır, da/de bağlacı kesme işareti ile ayrılmaz. "Ayşe'de geldi" yanlış, "Ayşe de geldi" doğrudur.

ta/te şeklinde yazılır mı?

TDK'ye göre hayır, bağlaç olan da/de hiçbir zaman ta/te biçiminde yazılmaz. Ünsüz benzeşmesi bağlaçta geçerli değildir.

da/de yerine ta/te yazılır mı?

TDK'ye göre hayır, bağlaç olan da/de'de ünsüz benzeşmesi olmaz. Bulunma eki -da/-de'de ise sert ünsüzlerden sonra -ta/-te biçimi kullanılır: "sokakta", "işte". "Gidip te" yanlış, "Gidip de" doğrudur.

Soru eki mi/mı da ayrı mı yazılır?

Evet, tıpkı da/de bağlacı gibi soru eki mı/mi/mu/mü de daima ayrı yazılır.

Özet

Bağlaç olan da/de, TDK Yazım Kılavuzu'na göre kendinden önceki kelimeden daima ayrı yazılan, "dahi, bile" anlamı katan bir bağlaçtır. Büyük ünlü uyumuna uyar (da/de), hiçbir zaman ta/te biçiminde yazılmaz ve kesme işareti ile ayrılmaz.

  • da / de bağlacı her zaman ayrı yazılır.
  • Büyük ünlü uyumuna uyar (a, ı, o, u → da | e, i, ö, ü → de).
  • Hiçbir zaman ta / te şeklinde yazılmaz.
  • Ya da her zaman ayrı yazılır.
  • Kesme işareti ile ayrılmaz (Ayşe'de değil, Ayşe de).
  • "Dahi, bile" anlamındaysa bağlaçtır ve ayrı yazılır.
  • Yer bildiriyorsa ektir ve bitişik yazılır (evde, okulda).