Ek fiil (i- fiili), TDK Yazım Kılavuzu'na göre isimleri ve isim soylu kelimeleri yüklem yapmak için kullanılan yardımcı fiildir. Ek fiilin çekimli biçimleri (idi, imiş, ise) ayrı yazılabildiği gibi bitişik olarak da yazılabilir. Bu konu fiil çekimi yazılışları ile doğrudan ilişkilidir ve ki bağlacı ile karıştırılmamalıdır.
1. idi, imiş, ise Yazılışı
Ek-fiilin çekimli biçimleri (idi, imiş, ise) ayrı yazılabildiği gibi bitişik olarak da yazılabilir. Bitişik yazıldığında ses uyumlarına uyar.
Ayrı Yazım Örnekleri
idi ile
- ayakta idi
- çok güzel idi
- hasta idi
- öğrenci idi
- yorgun idi
imiş ile
- akıllı imiş
- çalışkan imiş
- haklı imiş
- mutlu imiş
- zengin imiş
ise ile
- doğru ise
- gerekli ise
- hazır ise
- mümkün ise
- uygun ise
Bitişik Yazım Örnekleri
Bitişik yazıldığında ek-fiil, büyük ve küçük ünlü uyumlarına uyar:
- -dı, -di, -du, -dü / -tı, -ti, -tu, -tü (idi için)
- -mış, -miş, -muş, -müş (imiş için)
- -sa, -se (ise için)
idi → Bitişik
- ayakta idi →ayaktaydı
- çok güzel idi →çok güzeldi
- hasta idi →hastaydı
- öğrenci idi →öğrenciydi
- yorgun idi →yorgundu
imiş → Bitişik
- akıllı imiş →akıllıymış
- çalışkan imiş →çalışkanmış
- haklı imiş →haklıymış
- mutlu imiş →mutluymuş
- zengin imiş →zenginmiş
ise → Bitişik
- doğru ise →doğruysa
- gerekli ise →gerekliyse
- hazır ise →hazırsa
- mümkün ise →mümkünse
- uygun ise →uygunsa
Ek Fiil Ayrı ve Bitişik Yazım Karşılaştırması
| Ek Fiil | Ayrı Yazım | Bitişik Yazım | Örnek |
|---|---|---|---|
| idi | güzel idi | güzeldi | Hava güzeldi. |
| imiş | güzel imiş | güzelmiş | Hava güzelmiş. |
| ise | güzel ise | güzelse | Hava güzelse gideriz. |
| iken | güzel iken | güzelken | Hava güzelken çıktık. |
2. iken Yazılışı
Ek-fiilin zarf-fiil eki almış biçimi olan iken ayrı yazılabildiği gibi kelimelere eklenerek de yazılabilir. Bitişik yazıldığında daima -ken şeklinde kalır, ünlü uyumuna girmez.
Ayrı Yazım Örnekleri
iken ayrı yazılışı
- ben öğrenci iken
- çocuk iken
- evde iken
- genç iken
- hasta iken
- küçük iken
Bitişik Yazım Örnekleri
Önemli: Bitişik yazıldığında -ken eki her zaman aynı şekilde kalır, büyük ünlü uyumuna girmez.
iken → Bitişik
- ben öğrenci iken →ben öğrenciyken
- çocuk iken →çocukken
- evde iken →evdeyken
- genç iken →gençken
- hasta iken →hastayken
- küçük iken →küçükken
Fiillerle iken
- çalışır iken →çalışırken
- gelir iken →gelirken
- gider iken →giderken
- okur iken →okurken
- yürür iken →yürürken
Kaynaştırma Harfi
Ünlü ile biten kelimelere -ken eklenirken araya y kaynaştırma harfi girer:
evdeyken, hastayken, öğrenciyken
3. Sık Yapılan Hatalar
Yukarıdaki örneklerde yanlış yazım yoktur. Her iki yazım da doğrudur. Önemli olan tutarlılık ve bağlamda uygun olanı seçmektir. Ek fiil bitişik yazıldığında ünlü uyumuna girer. Ancak aşağıdaki durumlar yanlıştır:
- hastayıken → Doğrusu: hastayken veya hasta iken
- güzel imış → Doğrusu: güzelmiş veya güzel imiş
- doğru ysa → Doğrusu: doğruysa veya doğru ise
Mini Alıştırma
Aşağıdaki cümlelerde ek-fiilin doğru yazılışını belirleyin:
- "Çocuk ... (iken/yken) çok yaramazdı." - Hangi yazım doğru?
- "O zamanlar zengin ... (idi/di)." - Hangi yazım doğru?
- "Meğer haklı ... (imiş/ymış)." - Hangi yazım doğru?
- "Mümkün ... (ise/se) yarın gel." - Hangi yazım doğru?
- "Genç ... (iken/ken) çok çalıştı." - Hangi yazım doğru?
5. Sıkça Sorulan Sorular
TDK Yazım Kılavuzu'na göre ek fiil (i- fiili), Türkçe'de isimleri ve isim soylu kelimeleri yüklem yapmak için kullanılan yardımcı fiildir. Çekimli biçimleri idi, imiş, ise ve zarf-fiil biçimi iken'dir.
TDK'ye göre ek fiilin çekimli biçimleri (idi, imiş, ise) hem ayrı hem de bitişik yazılabilir. Örneğin: "güzel idi" veya "güzeldi", "hasta imiş" veya "hastaymış", "doğru ise" veya "doğruysa" şeklinde yazılabilir.
TDK Yazım Kılavuzu'na göre iken hem ayrı hem de bitişik (-ken) yazılabilir. Bitişik yazıldığında -ken şeklinde kalır ve büyük ünlü uyumuna girmez. Örneğin: "çocuk iken" veya "çocukken", "hasta iken" veya "hastayken".
TDK kurallarına göre idi, imiş, ise bitişik yazıldığında ünlü uyumuna girer: -dı/-di/-du/-dü, -mış/-miş/-muş/-müş, -sa/-se. Ancak -ken eki ünlü uyumuna girmez, her zaman -ken şeklinde kalır.
TDK'ye göre ünlü ile biten kelimelere ek fiil eklenirken araya "y" kaynaştırma harfi girer. Örneğin: hastayken, öğrenciydi, haklıymış, doğruysa.
TDK'ye göre "geliyordu" bitişik yazılır. Burada ek fiil "idi" şimdiki zaman ekinden sonra bitişik yazılmıştır: geliyor + idi → geliyordu.
TDK'ye göre "idi" ek fiildir ve isimleri yüklem yapar (güzel idi → güzeldi). "-dı/-di" ise geçmiş zaman ekidir ve fiillere eklenir (geldi, gitti). İkisi farklı dil bilgisi yapılarıdır.
Özet
Ek fiil (i- fiili), TDK Yazım Kılavuzu'na göre isimleri yüklem yapmak için kullanılan yardımcı fiildir. Çekimli biçimleri (idi, imiş, ise) hem ayrı hem bitişik yazılabilir; iken ise her zaman bitişik yazılır.
- idi, imiş, ise ayrı veya bitişik yazılabilir.
- iken ayrı veya bitişik yazılabilir.
- Bitişik yazımda idi → -dı/-di/-du/-dü şeklini alır.
- Bitişik yazımda imiş → -mış/-miş/-muş/-müş şeklini alır.
- Bitişik yazımda ise → -sa/-se şeklini alır.
- Bitişik yazımda iken → -ken şeklini alır (uyuma girmez).
- Ünlü ile biten kelimelerde y kaynaştırma harfi kullanılır.