TDK Yazım Kılavuzu'na göre uzun ünlü, bir sesin normal süreden daha uzun söylenmesidir. Türkçenin temel ses yapısında uzun ünlü bulunmaz; ancak Arapça ve Farsçadan giren bazı kelimelerde uzun ünlü görülür. Düzeltme işareti, bazı uzun ünlüleri göstermek için kullanılır. Ünlülerin nitelikleri hakkında detaylı bilgi için ilgili sayfaya bakabilirsiniz.
Uzun Ünlünün Yazılışı
Kökeni Türkçe olan kelimelerde bugün uzun ünlü yoktur. Uzun ünlü, Arapça ve Farsçadan Türkçeye giren kelimelerde görülür:
- adalet (ada:let)
- beraber (bera:ber)
- ifade (ifa:de)
- kaide (ka:ide)
- numune (numu:ne)
- sade (sa:de)
- şair (şa:ir)
Bu kelimeler alıntı kelimeler grubuna girer ve Türkçenin ses kurallarına uymak zorunda değildir.
Ancak bu uzun ünlüler yazıda herhangi bir işaretle gösterilmez.
| Kelime | Okunuş | Uzun Ünlü | Köken |
|---|---|---|---|
| adalet | ada:let | Var | Arapça |
| beraber | bera:ber | Var | Farsça |
| ifade | ifa:de | Var | Arapça |
| masa | masa | Yok | İtalyanca |
| kitap | kitap | Yok (günlük kullanımda) | Arapça |
| makale | maka:le | Var | Arapça |
Mini Alıştırma
Aşağıdaki kelimelerde uzun ünlü var mıdır?
- "kitap" kelimesinde uzun ünlü var mı?
- "hakikat" kelimesinde uzun ünlü var mı?
- "masa" kelimesinde uzun ünlü var mı?
- "makale" kelimesinde uzun ünlü var mı?
Sıkça Sorulan Sorular
TDK'ye göre uzun ünlü, bir sesin normal süreden daha uzun söylenmesidir. Türkçe kökenli kelimelerde uzun ünlü yoktur; ancak Arapça ve Farsçadan Türkçeye giren kelimelerde görülür.
TDK'ye göre uzun ünlüler yazıda herhangi bir işaretle gösterilmez. Sadece söyleyişte fark edilir. Örneğin "adalet" kelimesi (ada:let) şeklinde söylenir ama normal şekilde yazılır.
TDK'ye göre uzun ünlü genellikle Arapça ve Farsça kökenli kelimelerde bulunur. Örnek: adalet (ada:let), beraber (bera:ber), ifade (ifa:de), sade (sa:de), şair (şa:ir).
TDK'ye göre hayır, kökeni Türkçe olan kelimelerde bugün uzun ünlü yoktur. Uzun ünlü sadece Arapça ve Farsçadan Türkçeye giren kelimelerde görülür.
TDK'ye göre düzeltme işareti bazı uzun ünlüleri gösterir ama her uzun ünlüde kullanılmaz. Düzeltme işareti özellikle anlam karışıklığını önlemek için tercih edilir (örn. alem/âlem). Ünlü uyumu alıntı kelimelerde bozulabilir.
TDK'ye göre evet, Türkçeye yerleşen bazı kelimelerde uzunluk zamanla kaybolabilir. Örneğin "kitap" kelimesi Arapça kökenli olsa da günlük kullanımda uzun ünlü ile söylenmez.
TDK'ye göre genellikle korunur ama bazı kelimelerde kısalabilir. Ek alındığında uzun ünlünün korunup korunmayacağı kelimenin kullanım sıklığına bağlıdır.
Özet
TDK Yazım Kılavuzu'na göre uzun ünlü, Türkçenin temel ses yapısında bulunmayan ancak Arapça ve Farsça kökenli kelimelerde görülen bir ses özelliğidir. Yazıda herhangi bir işaretle gösterilmez, yalnızca söyleyişte fark edilir.
- Türkçe kökenli kelimelerde uzun ünlü yoktur.
- Uzun ünlü Arapça ve Farsça kökenli kelimelerde görülür.
- Uzun ünlüler yazıda herhangi bir işaretle gösterilmez.
- Uzun ünlü sadece söyleyişte fark edilir.