Düzeltme işareti (^), TDK Yazım Kılavuzu'na göre ünlülerin üzerine konularak yazılışı aynı fakat anlamı farklı kelimeleri ayırt etmeye, ince g, k, l ünsüzlerinden sonra gelen ünlüleri belirtmeye ve nispet ekini göstermeye yarayan bir noktalama işaretidir. Şapka işareti veya inceltme işareti olarak da bilinen bu işaret, kesme işareti ile karıştırılmamalıdır. Düzeltme işareti özellikle alıntı kelimelerde sıkça kullanılır.

1. Anlam Ayrımı İçin Kullanım

Yazılışları bir, anlamları ve söylenişleri ayrı olan kelimeleri ayırt etmek için okunuşları uzun olan ünlülerin üzerine konur.

Şapkasız Anlamı Şapkalı Anlamı
adem yokluk âdem insan
adet sayı âdet gelenek, alışkanlık
alem bayrak âlem dünya, evren
aşık eklem kemiği âşık vurgun, tutkun
hal sebze-meyve satılan yer hâl durum, vaziyet
hala babanın kız kardeşi hâlâ henüz
rahim esirgeme rahîm koruyan, acıyan
şura şu yer şûra danışma kurulu
Uyarı

katil (öldüren) ve kadir (güçlü) kelimelerinde, karışma olasılığı olduğu hâlde (katl = öldürme, kadr = değer) düzeltme işareti konmadan yazılması yaygınlaşmıştır.

2. İnce Ünsüzlerden Sonra Kullanım

Arapça ve Farsçadan dilimize giren birtakım kelimelerle özel adlarda bulunan ince g, k ünsüzlerinden sonra gelen a ve u ünlüleri üzerine konur.

g harfinden sonra â

dergâh, gâvur, karargâh, tezgâh, yadigâr, Nigâr

k harfinden sonra â

dükkân, hikâye, kâfir, kâğıt, Hakkâri, Kâzım

g harfinden sonra û

gülgûn, merzengûş

k harfinden sonra û

mahkûm, mezkûr, sükûn, sükût

İnce l Ünsüzünden Sonra (Özel Adlar)

Kişi ve yer adlarında ince l ünsüzünden sonra gelen a ve u ünlüleri de düzeltme işareti ile yazılır:

Halûk, Lâle, Nalân, Balâ, Elâzığ, İslâhiye, Lâdik, Lâpseki, Selânik

3. Nispet Eki İçin Kullanım

Nispet ekinin, belirtme durumu ve iyelik ekiyle karışmasını önlemek için kullanılır.

İyelik/Belirtme Eki Nispet Eki (Şapkalı)
(Türk) askeri - askerin kendisi askerî (okul) - askerlikle ilgili
(İslam) dini - dinin kendisi dinî (bilgiler) - dinle ilgili
(fizik) ilmi - ilmin kendisi ilmî (tartışmalar) - ilimle ilgili
(Atatürk'ün) resmi - resmin kendisi resmî (kuruluşlar) - resmiyetle ilgili

Türkçe Eklerle Birlikte

Nispet eki alan kelimelere Türkçe ekler getirildiğinde düzeltme işareti olduğu gibi kalır:

millîleştirmek, millîlik, resmîleştirmek, resmîlik

Sık Karıştırılan Kelimeler

En Çok Karıştırılan Örnekler

hâlâ (henüz) ≠ hala (babanın kız kardeşi)

âdet (gelenek) ≠ adet (sayı)

hâl (durum) ≠ hal (pazar yeri)

âşık (seven) ≠ aşık (kemik)

Alıştırma

Aşağıdaki cümlelerde düzeltme işareti gereken yerleri bulun:

  1. "Hala beni bekliyorsun mu?" (henüz anlamında)
  2. "Bu adet yıllardır devam ediyor." (gelenek anlamında)
  3. "Askeri okul mezunuyum." (askerlikle ilgili anlamında)
  4. "Dükkana girdim." (mağaza anlamında)
  5. "Resmi kurumlar tatil." (resmiyetle ilgili anlamında)

Sıkça Sorulan Sorular

Düzeltme işareti nedir?

TDK'ye göre düzeltme işareti (^), ünlülerin üzerine konularak anlam ayrımı sağlayan, ince g-k-l ünsüzlerinden sonra gelen ünlüleri belirten ve nispet ekini gösteren bir noktalama işaretidir. Şapka işareti veya inceltme işareti olarak da bilinir.

Hâlâ mı hala mı doğru?

TDK'ye göre ikisi de doğrudur ancak farklı anlamlara gelir. "Hâlâ" (şapkalı) "henüz, şu ana kadar" anlamındadır. "Hala" (şapkasız) ise "babanın kız kardeşi" demektir. Benzer şekilde "hâlbuki" de şapkalı yazılır.

Dükkân mı dükkan mı doğru?

TDK'ye göre doğru yazımı "dükkân"dır. Arapçadan gelen bu kelimede ince k ünsüzünden sonra gelen a ünlüsü üzerine düzeltme işareti konur.

Nispet eki nedir ve nasıl yazılır?

TDK'ye göre nispet eki (-î), bir şeyle ilgili olma anlamı katan ektir. İyelik ve belirtme ekiyle karışmaması için düzeltme işaretiyle yazılır: askerî (askerlikle ilgili), resmî (resmiyetle ilgili), millî (milletle ilgili). Nispet eki -î, büyük ünlü uyumuna girmez.

Düzeltme işareti hangi harflerde kullanılır?

TDK'ye göre düzeltme işareti â, î ve û harflerinde kullanılır. Anlam ayrımı (âdet/adet), ince ünsüzlerden sonra (dükkân, hikâye, mahkûm) ve nispet ekinde (askerî, resmî) olmak üzere 3 temel kullanım alanı vardır.

Özet

TDK Yazım Kılavuzu'na göre düzeltme işareti (^), yazılışı aynı fakat anlamı farklı kelimeleri ayırt etmek (hâlâ/hala, âdet/adet), ince g, k, l ünsüzlerinden sonra gelen ünlüleri belirtmek (dükkân, hikâye) ve nispet ekini göstermek (askerî, resmî) için kullanılan bir noktalama işaretidir.

  • Anlam ayrımı: adem/âdem, adet/âdet, hala/hâlâ gibi kelimelerde
  • İnce g, k: dergâh, dükkân, hikâye, mahkûm gibi kelimelerde
  • İnce l (özel adlar): Elâzığ, Lâle, Halûk gibi isimlerde
  • Nispet eki: askerî, resmî, millî, ilmî gibi sıfatlarda
  • Türkçe ekler eklendiğinde düzeltme işareti korunur: millîleştirmek