TDK Yazım Kılavuzu'na göre alıntı kelimeler, başka dillerden Türkçeye geçen kelimelerdir. Özellikle Batı kökenli kelimelerin yazılışında ünsüzler arasına ünlü konulmaz. Yabancı özel adların yazılışı ve uzun ünlü kuralları da alıntı kelimelerle yakından ilişkilidir.

Alıntı Kelime Yazım Kuralları Özet

Kural Açıklama Doğru Yanlış
Söz başı çift ünsüz Araya ünlü konulmaz program, spor, tren pırogram, sipor, tiren
Kelime içi ünsüz grubu Araya ünlü konulmaz apartman, elektrik apartıman, elektirik
Söz sonu çift ünsüz Ünlü eklenmez film, modern filim, moderin
g ünsüzü korunması g olduğu gibi kalır program, katalog proğram, kataloğ
g → ğ istisnası Sadece 2 kelimede fotoğraf, topoğraf fotograf, topograf

1. Çift Ünsüzle Başlayan Kelimeler

Ünsüzler Arasına Ünlü Konulmaz

Çift ünsüz harfle başlayan Batı kökenli alıntılar, ünsüzler arasına ünlü konulmadan yazılır:

francala gram gramer gramofon grup Hristiyan kral kredi kritik plan pratik problem profesör program proje propaganda protein prova psikoloji slogan snop spiker spor staj stil stüdyo trafik tren triptik
İstisna: Ünlü Türeyen Kelimeler

Bu tür birkaç alıntıda, söz başında veya iki ünsüz arasında bir ünlü türemiştir. Bu ünlü söylenişte de yazılışta da gösterilir:

iskarpin iskele iskelet istasyon istatistik kulüp

2. İçinde Yan Yana Ünsüz Bulunan Kelimeler

Kelime İçindeki Ünsüz Grupları

İçinde yan yana iki veya daha fazla ünsüz bulunan Batı kökenli alıntılar, ünsüzler arasına ünlü konmadan yazılır:

alafranga apartman biyografi elektrik gangster kilogram orkestra paragraf telgraf

3. İki Ünsüzle Biten Kelimeler

Kelime Sonundaki Ünsüz Grupları

İki ünsüzle biten Batı kökenli alıntılar, ünsüzler arasına ünlü konmadan yazılır:

film form lüks modern natürmort psikiyatr seks slayt teyp

4. g Ünsüzünün Korunması

g Harfi Olduğu Gibi Kalır

Batı kökenli alıntıların içindeki ve sonundaki g ünsüzleri olduğu gibi korunur (ünsüzlerin nitelikleri hakkında detaylı bilgi):

Kelime İçinde g:

biyografi diyagram dogma magma monografi paragraf program

Kelime Sonunda g:

arkeolog demagog diyalog filolog jeolog katalog monolog psikolog ürolog
Önemli İstisna

Ancak fotoğraf ve topoğraf kelimelerinde g'ler, ğ'ye döner:

fotoğraf (fotograf değil!)

topoğraf (topograf değil!)

5. Özgün Biçimle Yazılan Kelimeler

Bilim ve Sanat Terimleri

Bilim, sanat ve uzmanlık dallarında kullanılan bazı terimler özgün biçimleriyle yazılır:

andante (müzik) cuprum (kimya) deseptyl (eczacılık) quercus terminus technicus
Latince Deyimler ve Sözler

Latin yazı sistemini kullanan dillerden alınma deyim ve sözler özgün biçimleriyle yazılır:

Veni, vidi, vici

"Geldim, gördüm, yendim."

conditio sine qua non

"Olmazsa olmaz."

eppur si muove

"Dünya her şeye rağmen dönüyor."

to be or not to be

"Olmak veya olmamak."

l'art pour l'art

"Sanat sanat içindir."

persona non grata

"İstenmeyen kişi."

6. Yaygın Hatalar

pırogram→program
filim→film
gurup→grup
elektirik→elektrik
sipor→spor
fotograf→fotoğraf
pisikoloji→psikoloji
tiren→tren
pilan→plan
apartıman→apartman
orikestra→orkestra
moderin→modern

Mini Alıştırma

Aşağıdaki kelimelerin doğru yazılışını belirleyin:

  1. program mı, pırogram mı?
  2. filim mi, film mi?
  3. gurup mu, grup mu?
  4. fotograf mı, fotoğraf mı?
  5. elektirik mi, elektrik mi?

Sıkça Sorulan Sorular

program mı pırogram mı doğru yazılış?

TDK'ye göre doğru yazılış "program"dır. Çift ünsüzle başlayan Batı kökenli kelimelerde ünsüzler arasına ünlü konulmaz.

film mi filim mi doğru?

TDK'ye göre doğru yazılış "film"dir. İki ünsüzle biten Batı kökenli kelimelerde ünsüzler arasına ünlü konulmaz.

fotoğraf mı fotograf mı nasıl yazılır?

TDK'ye göre doğru yazılış "fotoğraf"tır. Batı kökenli kelimelerde genellikle g korunur, ancak fotoğraf ve topoğraf kelimelerinde g harfi ğ'ye dönüşür.

grup mu gurup mu hangisi doğru?

TDK'ye göre doğru yazılış "grup"tur. Çift ünsüzle başlayan kelimelerde araya ünlü eklenmez.

spor mu sipor mu doğru yazılış?

TDK'ye göre doğru yazılış "spor"dur. Çift ünsüzle başlayan Batı kökenli kelimelerde ünsüzler arasına ünlü konulmaz.

tren mi tiren mi doğru?

TDK'ye göre doğru yazılış "tren"dir. Çift ünsüzle başlayan kelimelerde araya ünlü konulmaz. Düzeltme işareti ile inceltme yapılan kelimelerle karıştırılmamalıdır.

Alıntı kelimelerde ünlü uyumu aranır mı?

TDK'ye göre hayır, alıntı kelimelerde ünlü uyumu aranmaz. Bu kelimeler Türkçenin ses yapısına uymak zorunda değildir. Örneğin "televizyon", "otobüs" gibi kelimeler ünlü uyumuna uymaz.

Özet

TDK Yazım Kılavuzu'na göre Batı kökenli alıntı kelimelerde, ünsüz harfler arasına ünlü konulmaz. Bu kural söz başı, kelime içi ve söz sonu ünsüz grupları için geçerlidir. g ünsüzü genellikle korunur; ancak fotoğraf ve topoğraf kelimelerinde ğ'ye dönüşür.

  • Çift ünsüzle başlayan kelimelerde araya ünlü konulmaz (program, spor, tren).
  • Kelime içindeki yan yana ünsüzler ayrılmaz (apartman, elektrik).
  • İki ünsüzle biten kelimelere ünlü eklenmez (film, form, modern).
  • g ünsüzü genellikle korunur (katalog, psikolog, program).
  • fotoğraf ve topoğraf'ta g → ğ dönüşümü olur.
  • iskele, istasyon, kulüp gibi kelimelerde ünlü türemiştir (istisna).
  • Bilim terimleri ve Latince deyimler özgün biçimleriyle yazılır.