Anlamı
görmemiş kişi, rastlantı sonucu layık olmadığı bir duruma kavuşursa bu durum kendisinin hakkıymış gibi aptalca böbürlenir.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, görmemiş ve ölçüsüz kişilerin rastlantı sonucu elde ettikleri küçük bir ayrıcalığı ya da geçici yükselişi büyük bir asalet ve hak edilmiş üstünlük sanmalarını eleştirir. Abdal ata binince kendini bey sanır; şalgam da aşa girince kendini yağ yerine koyar. Yanı değeri ve yeri belli olan şey, bulunduğu ortam değişince özünü unutup haddinden fazla anlam yüklemeye başlar. Atasözü özellikle sonradan görmelik, böbürlenme ve yerini bilmezlik için kullanılır. Küçük bir imkan, azıcık para, geçici bir makam ya da dışarıdan gelen bir gösteriş, kimi insanın karakterini hemen açığa çıkarabilir. Halk sözü burada yalnız yükselmeyi değil, yükselince ölçüsünü kaybetmeyi hedef alır. Gerçek değer, koşullar değişince kabarmamakla anlaşılır. Görgüsüz kişi işe eline geçen ilk fırsatta kendini olduğundan büyük göstermeye çalışır. Bu ifade, insanın kendi özünü unutmaması gerektiğini sert ama çok canlı bir benzetmeyle anlatır.
Örnek Cümleler
- Daha küçük bir yetki aldı ama herkese tepeden bakıyor; abdal ata binince bey oldum sanır, şalgam aşa girince yağ oldum sanır dedirtiyor.
- Sonradan görme tavırlar arttıkça abdal ata binince bey oldum sanır, şalgam aşa girince yağ oldum sanır sözü akla geliyor.
- Biraz imkan görünce ölçüyü kaybetmek doğru değil; abdal ata binince bey oldum sanır, şalgam aşa girince yağ oldum sanır boşuna söylenmemiş.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Sonradan görmelik, böbürlenme, ölçüsüzlük ve elde ettiği küçük avantajı hak edilmiş üstünlük sanma sorununu eleştirir.
Hem insan hem nesne üzerinden aynı taşkınlığı göstermek için iki benzetme yan yana getirilir; böylece eleştiri daha da güçlenir.
Az bir para, küçük bir makam veya geçici bir ayrıcalık elde edince çevresine tepeden bakmaya başlayan kişiler için kullanılır.