Anlamı
varlıklı ama akılsız ve hesapsız kişi malını gereksiz yerlere harcar, telef eder.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, eline mal veya imkân geçen ama aklı ve hesabı olmayan kişinin o varlığı doğru kullanamayacağını anlatır. Abdalın yağı çok olursa onu yerli yerinde değerlendirmek yerine kimi zaman borusuna sürer, kimi zaman gerisine çalar; yani elindeki nimeti fayda sağlayacak yerde değil, tamamen gereksiz ve gülünç alanlarda tüketir. Atasözü yalnız savurganlığı değil, görgüsüzlük ve ölçüsüzlük sorununu da hedef alır. Para, mal ya da imkân tek başına yeterli değildir; onu kullanacak akıl ve denge de gerekir. Aksi hâlde nimet fayda üretmez, israfa dönüşür. Bu söz özellikle sonradan zenginleşen ama hesap bilmeyen, eline fırsat geçince onu değersiz biçimde harcayan kişiler için söylenir. Halk deneyimi burada servetin akılsız elde kolayca telef olacağını vurgular. Kişinin malı artabilir ama feraseti artmamışsa sonuç değişmez. Asıl mesele bolluk değil, bolluğu taşıyacak olgunluktur. İmkân büyüdükçe aklın da ona yetişmesi gerekir.
Örnek Cümleler
- Daha eline biraz para geçti ama her şeyi boşa harcadı; abdalın yağı çok olursa gâh borusuna çalar, gâh gerisine.
- İmkânı doğru kullanmayanın sonu bellidir; abdalın yağı çok olursa gâh borusuna çalar, gâh gerisine sözü tam buna uyuyor.
- Gösteriş uğruna yapılan gereksiz masraflar, abdalın yağı çok olursa gâh borusuna çalar, gâh gerisine dedirtiyor.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Kimi zaman demektir; Farsçadan gelmiş bir bağlaçtır. İki kez yinelenerek iki ayrı davranışı sıralar: gâh borusuna, gâh gerisine. Yineleme dağınıklığı duyurur; kişinin bir düzeni olmadığı bu ikilikten anlaşılır.
Eskiden en değerli, en zor bulunan gıdalardan biri olduğu için. Yağı boşa harcamak, elindekinin kıymetini bilmemenin en açık örneğidir. Sözcük bu yüzden hem varlığı hem de savurganlığın ölçüsünü birlikte taşır.
Koşulu bildirir; söz bir varsayımla başlar. Yağın çok olması şarttır, az olsaydı ortada harcanacak bir şey de bulunmazdı. Şart kipi böylece eleştiriyi varlığa değil, varlığın kullanılış biçimine bağlar.