Anlamı
çıkarına düşkün kimselerin arkadaşlığı işi bitinceye kadardır.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, çıkarına düşkün insanların dostluğunun ya da bağlılığının iş bitene kadar sürdüğünü anlatır. Kişi bir ihtiyacını karşılayana kadar yakın görünür, işi görülünce de gözü yola düşer; yani bulunduğu yerden ayrılmaya, başka çıkara yönelmeye hazırdır. Bu yüzden atasözü vefasız, menfaatçi ve geçici yakınlıklar hakkında söylenir. Sözün içinde insan ilişkilerine dair önemli bir gerçekçilik vardır. Her yakınlık samimiyetten doğmaz; bazıları ihtiyaç bitene kadardır. Karın doyunca pabuca bakmak, yani yola çıkmaya hazırlanmak, bu geçiciliği çok güçlü şekilde anlatır. Atasözü insanı temkinli olmaya çağırır. Kimin gerçekten dost, kimin sadece çıkar peşinde olduğunu ayırt etmenin önemini vurgular. Böylece menfaat ilişkilerinin sıcaklık görüntüsü altında ne kadar kısa ömürlü olduğunu hatırlatır.
Örnek Cümleler
- İşi bitince ortadan kayboldu, tam da abdalın karnı doyunca gözü pabucundadır.
- Menfaat dostluğu uzun sürmez; abdalın karnı doyunca gözü pabucundadır, bunu görmüştük.
- Bize yardım ederken çıkarı vardı; ödeme alınca bir daha uğramadı, abdalın karnı doyunca gözü pabucundadır.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Gitmeye hazır olmayı anlatır. Eskiden ayakkabı kapının önünde çıkarılırdı; oraya bakan kişi kalkmayı düşünüyor demektir. Söz bu görüntüyü niyetin yerine koyar ve ayrılığı daha söylenmeden gösterir. Bakış tek başına yeter, kalkmaya gerek kalmaz.
Zamanı bildirir; bir iş bitince ötekinin başladığını söyler. Zarf-fiil eki iki olayı arka arkaya dizer: önce doyma, sonra bakış. Aradaki süre söylenmez, ikincisinin hemen ardından geldiği anlaşılır.
İşin görülmesini, ihtiyacın giderilmesini karşılar. Yiyecek burada her türlü çıkarın yerine geçer. Somut bir doyma seçilmesi sözün her duruma uyarlanmasını kolaylaştırır; herkes o anı kendi işine göre okur.