Anlamı
zarar veren arkadaş için söylenen bir söz.
Detaylı Açıklama
Arkadaş değil, arka taşı, insana zarar veren arkadaş için söylenen bir sözdür. Kalıbın gücü sözcük oyunundan gelir: arkadaş ile arka taşı söyleyişçe birbirine yakındır, ama ikincisi arkadaşlığı bozup yerine bir taş koyar. Söz, kişinin dostluğunu değil ondan gelen zararı adlandırır; biri arkadaş sayıldığı hâlde yararı değil zararı dokunduğunda söylenir. İşini bozan, başını derde sokan, güvendiği yerde onu zor durumda bırakan yakınlar için kullanılır. 'Böylesi arkadaş olmaz' demenin kısa ve yerleşik biçimidir. Sözde arkadaşlığın kendisi değil, o adı taşıyan kişinin verdiği zarar eleştirilir. Kalıp, arkadaşlığın bitirilmesi kararını değil o arkadaştan gelen zararı bildirir; kişiden söz edilirken üçüncü bir kimseye söylenen niteleme olarak kurulur.
Örnek Cümleler
- Her işine burnunu sokup ortalığı karıştırıyor; arkadaş değil, arka taşı.
- Kefil olduğu borcu ödemeyip onu icraya düşürdü; arkadaş değil, arka taşı.
- Sınav gecesi kapıya dayanıp çocuğu gezmeye götürmüş; arkadaş değil, arka taşı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Zarar veren arkadaş için söylenir. Kişinin sevilmemesi ya da huyunun beğenilmemesi yetmez; söz, arkadaş sayılan birinden zarar geldiğinde kurulur. Bu yüzden yalnızca bir kızgınlık sözü değil, gelen zararı bildiren bir nitelemedir.
Arkadaş sözcüğünün söyleyişine yakın duran arka taşı, ses benzerliğine dayanan bir oyunla arkadaş sözünü bozar; arkadaşın yerine bir taş konur. Sözün akılda kalmasını sağlayan da bu yakın söyleyiştir. Taşın ne anlattığı ayrıca belirtilmez; bildirilen şey, o kimseden zarar geldiğidir.
İkisi ayrı şeylerdir. Arkadan vurmak, güvenen kimseye gizlice kötülük etmeyi anlatan bir davranış adıdır. Arkadaş değil, arka taşı ise davranışı değil kişiyi niteler: zarar veren arkadaş için söylenir. Zararın gizlice verilmiş olması da gerekmez.