Anlamı
1) soğukkanlılığını yitirip davranışlarını denetleyememek; 2) şaşırıp ne yapacağını bilememek.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, kişinin soğukkanlılığını yitirip davranışlarını denetleyememesi ya da bir anda şaşırıp ne yapacağını bilemez hâle gelmesi anlamında kullanılır. İçinde hem kontrol kaybı hem de panik duygusu vardır. Kişi normalde serinkanlı davranabilirken beklenmedik olay, büyük öfke, korku veya şaşkınlık karşısında ölçüyü kaçırır. Günlük dilde hem öfkeden kendini kaybedenler hem de ani gelişmeler karşısında afallayanlar için söylenir. Bu yüzden sözün tonu bağlama göre değişebilir: Bazen sinir krizi gibi, bazen de şaşkın bir çözülme gibi duyulur. Deyim, zihinsel ve duygusal dengenin bir anda bozulmasını canlı biçimde anlatır. Kişi ne söyleyeceğini, nasıl davranacağını bilemez. O ana kadar tuttuğu çizgi kopmuş gibidir. Kriz anındaki insan tepkisini kısa ve kuvvetli biçimde yakalar.
Örnek Cümleler
- Haberi duyunca ablıyı kaçırdı, ne dediğini bilemeden odadan çıkıp gitti.
- Saatlerce beklettikten sonra söylediklerini duyunca ablıyı kaçırdım, sesim bütün koridoru doldurdu.
- Sınav stresiyle ablıyı kaçırıp ağlamaya başladı, arkadaşları onu yatıştırmakta epeyce zorlandı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Yelkenli gemilerde serenleri çevirmeye yarayan halattır; denizcilik sözüdür. Abli elden kaçınca yelken denetimden çıkar, tekne yalpalar. Deyim bu sahneyi insana uygular ve denetimin elden gitmesini adlandırır. Sözcük bugün kalıbın dışında pek duyulmaz.
Elde tutulanı yitirmeyi bildirir. Halat elden kaçar, denetim de onunla gider; fiil bu ani kopuşu taşır. Aynı fiil kontrolü kaçırmak ve ipin ucunu kaçırmak sözlerinde de görülür. Yitiren taraf her seferinde kişinin kendisidir.
İkisinde de kişi kendini yönetemez duruma gelir. Birinde öfke, ötekinde şaşkınlık yol açar; varılan yer ikisinde de aynıdır. Deyim sebebi değil, gelinen durumu adlandırdığı için iki hâli tek kalıpla karşılamış olur.