Anlamı
haksız kişi, olayı kendisini haklı gibi göstererek anlatırsa dinleyen ona hak verir.
Detaylı Açıklama
Anlatışa göre verirler fetvayı atasözü, haksız kişinin olayı kendisini haklı gösterecek biçimde anlatması durumunda dinleyenin ona hak vereceğini söyler. Hüküm veren kişi olayın kendisini değil, kendisine anlatılan biçimini bilir; anlatan da işine gelen yanı öne çıkarıp gerisini eksik bırakır. Fetva, sorulan bir konuda müftünün verdiği dinî görüş ve cevaptır; sözde bu sözcük, verilen hükmün yerine geçer. Kadı anlatışa göre fetva verir biçimi de aynı anlamda kullanılır. Söz kavga, şikâyet, dava ve aile içi anlaşmazlıklar anlatılırken anılır. Atasözü bir durumu tespit eder: tek taraflı bir anlatım dinleyeni kolayca yanıltabilir. Hüküm vermeden önce iki tarafı da dinlemek gerektiği sonucu bu tespitten kendiliğinden çıkar.
Örnek Cümleler
- Sen yalnız onu dinledin, tabii ki haklı çıktı; anlatışa göre verirler fetvayı.
- Kavgayı başlatan kendisi olduğu hâlde olayı öyle bir anlattı ki herkes ona hak verdi; anlatışa göre verirler fetvayı.
- Kardeşini ilk iten oydu ama babasına başka türlü anlattı, cezayı kardeşi yedi; anlatışa göre verirler fetvayı.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Kalıp geniş zamanla ve belirsiz bir çoğul özneyle kurulur: verirler denir, kimin verdiği söylenmez. Yapı böylece tek bir olayı değil, hep tekrarlanan bir gidişi anlatır. Hüküm de kişiselleştirilmemiş olur.
Devrik kurulmuştur: nesne yüklemden sonra gelir, fetvayı sona atılır. Bu diziliş sözü bir tekerleme gibi akıcı kılar ve akılda kalmasını kolaylaştırır; vurgu da böylece fetva sözcüğüne düşer.
Olayı kendi lehine anlatan haksız kişiyi ve ona hak veren dinleyeni birlikte anlatır. Söz dinleyeni açıkça suçlamaz; yalnız tek taraflı bir anlatımın hükmü nasıl yönlendirdiğini gösterir ve bu yüzden bir uyarı gibi de duyulur.