Anlamı
yakınlık kurduğumuz kimsenin sağlama olanağı bulunmayan şeyi, ondan beklemeden kendimiz elde etmeye çalışmalıyız.
Detaylı Açıklama
Aç ile dost olayım diyen peşin karnını doyursun atasözü, yakınlık kurduğumuz kimseden onun sağlayamayacağı bir şeyi beklememek gerektiğini anlatır. Aç bir kimseyle dostluk kurmak isteyen, kendi karnını önceden doyurur; çünkü o sofrada ikram bulamaz, istemesi de ayıp düşer. Öğüt aç olana değil, dostluğu isteyene yöneltilmiştir; hazırlık da tedbir de ona düşer. Söz dostluğu reddetmez, dostluğun üzerine yüklenen beklentiyi sınırlar. Yoksul kimse sevgi, sadakat ve arkadaşlık verebilir; veremeyeceği tek şey elinde hiç olmayandır. Bu ayrımı gözetmeyen kişi hem kendi açlığını sürdürür hem de karşısındakini boş yere utandırır. Aç olan bu yüzden suçlanmaz, ona yüklenecek bir kusur yoktur. Halk bilgeliği burada ilişkilere gerçekçi bir ölçü getirir: kimseden yokluğunu vermesini istememek.
Örnek Cümleler
- Elinde yoksa ondan ikram beklenmez; aç ile dost olayım diyen peşin karnını doyursun.
- İmkânı olmayan arkadaşa yüklenmek doğru değil, aç ile dost olayım diyen peşin karnını doyursun.
- Kirasını zor denkleştiren arkadaşına gitmeden önce yemeğini yedi; aç ile dost olayım diyen peşin karnını doyursun.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
İşin önden yapılacağını bildirir. Alışverişten gelen bir sözcüktür; ödemenin baştan yapılmasını anlatır. Burada da kişi kendi ihtiyacını dosta varmadan önce karşılar. Sözcük çıkarılsaydı sıra belirsiz kalır, öğüt de gücünü yitirirdi.
Üçüncü kişi emir kipindedir; doğrudan muhataba değil, o durumdaki herkese seslenir. Doyur denseydi söz tek bir kişiye yöneltilmiş olurdu. Kip böylece öğüdü genelleştirir ve bir kural gibi bildirir.
Dostluğu isteyen tarafı gösterir; sıfat-fiil onu niyetiyle tanımlar. Adı anılmaz, yalnız ne istediği söylenir. Yük böylece aç olana değil, dostluğu kurmak isteyene yüklenmiş olur. Öğüt de doğrudan ona yöneltilmiş sayılır.