Anlamı
insan, yaşamı boyunca çeşitli engellerle ve güçlüklerle karşılaşır.
Detaylı Açıklama
Ayağa değmedik taş olmaz, başa gelmedik iş olmaz atasözü iki görüntüyü yan yana koyar: yürüyen ayağa er geç bir taş değer, yaşayan insanın başına da er geç bir iş gelir. Anlatılan şudur: insan, yaşamı boyunca çeşitli engellerle ve güçlüklerle karşılaşır. İş sözcüğü burada uğraş değil, başa gelen olay, sıkıntı anlamındadır. Güçlüğün türü söylenmez; hastalık, kayıp, iflas, bir haksızlık ya da bir borç olabilir. Güçlüğün büyüklüğü de söylenmez; küçük bir aksilik de, ağır bir kayıp da bu ölçünün içine girer. Birinci yarı görüntüsünü yoldan, ikinci yarı hayattan alır. Ava gelmez kuş olmaz, başa gelmez iş olmaz sözü de aynı gözlemi avcılıktan alır.
Örnek Cümleler
- Dükkânı su basınca yıllardır ayakta tuttuğu işi sıfırdan kurdu; ayağa değmedik taş olmaz, başa gelmedik iş olmaz.
- Emekliliğinde rahat edeceğini sanıyordu, önce hastalık sonra bir dava çıktı; ayağa değmedik taş olmaz, başa gelmedik iş olmaz.
- Okul yanınca otuz yıllık öğretmen derslerini bir süre çadırda sürdürdü; ayağa değmedik taş olmaz, başa gelmedik iş olmaz.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Olumsuz sıfat-fiildir; gelmedik de öyledir. İkisi de kendinden sonra gelen adı niteler: taşı ve işi. Ardından gelen olmaz yüklemi ikinci bir olumsuzluk koyar. İki olumsuz üst üste binince yargı olumluya döner.
Söylenebilir. Başına bir iş gelip üzülen birine, bunun yalnız onun payına düşmediğini hatırlatır. Ama söz yalnız teselli değildir; hayat üzerine genel bir gözlem olarak da kurulabilir: insan yaşadıkça türlü güçlükle karşılaşır.
Anlam aynıdır; değişen yalnız ilk yarıdaki fiildir. Birinde taş ayağa değer, ötekinde ayak taşı alır. İkinci yarı iki sözde de aynı kalır. İki söyleyiş de insanın yaşamı boyunca çeşitli güçlüklerle karşılaşacağını anlatır.