Anlamı
utanç verici, iğrendirici davranışları herkes ayıplar, tiksinti ile karşılar.
Detaylı Açıklama
Açık göte herkes tükürür atasözü, utançtan, mahremiyetten ve toplumsal ölçülerden kopuk davranışların herkes tarafından ayıplanacağını ve tiksintiyle karşılanacağını anlatan kaba tınılı bir halk sözüdür. Deyimin/atasözünün dili açıktan sert ve sarsıcıdır; bu da vermek istediği ahlaki mesajı yumuşatmaz, aksine vuruculaştırır. Burada esas fikir, korunması gereken sınırlar ortadan kalktığında toplumun tepki vereceğidir. Açıklık sadece bedensel değil, genel olarak yüz kızartıcı, iğrendirici ve ölçüsüz davranış anlamına da genişleyebilir. Bu nedenle söz, mahremiyet ve toplumsal ayıp anlayışının sert bir ifadesi olarak görülmelidir. Bugün kullanımı kaba ve kırıcı bulunabilir; bu nedenle tarihsel halk dili rengiyle değerlendirilmesi daha doğrudur. Söylendiği yerde merhametten çok kınama bulunur. Halk bilgeliği burada utanma duygusunu sosyal düzenin bir parçası gibi görür. Bu nedenle atasözü, ölçüsüz açıklığın toplumsal tepki çekeceğini en sarsıcı yollardan biriyle anlatan eski bir ifadedir.
Örnek Cümleler
- Yaptığı yüz kızartıcı işi hiç gizlemeden ortalıkta gezindi; açık göte herkes tükürür, herkes ardından konuştu.
- Ölçüsüzlüğünü, ayıbını açıkça sergileyeni toplum bağışlamaz; açık göte herkes tükürür.
- Edepsizliğini utanmadan gösterince kapı kapı dolaşsa da kimseden saygı görmedi; açık göte herkes tükürür.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Örtülmemiş, saklanmamış olmayı bildirir. Ölçü davranışın kendisi değil, gizlenmeden yapılmış olmasıdır. Aynı iş örtülü kalsaydı söz kurulmazdı; açıklık burada tepkinin sebebidir ve yerginin dayanağını oluşturur. Sözcük kapalı olmamayı değil, utanmamayı anar.
Tepkinin genişliğini gösterir; tek bir kişi değil, bütün çevre anılır. Söz böylece yargıyı bir kişinin beğenisinden çıkarıp toplumun ortak ölçüsüne bağlar. Kaldırılsaydı tepki kişisel bir kınama gibi kalırdı.
Tepkinin şiddetini duyurmak için. Halk dili ayıbı anlatırken yumuşatmaya gitmez; kaba sözcük, kabalığı anlatmanın aracı olur. Bugün bu dil kırıcı bulunur ve söz daha çok eski halk söyleyişinin kaydı olarak okunur.