Anlamı
argo uygun düşmemek:
'Daha ne sözler ki açıklayamam burada, ayıp kaçar.' -M. Seyda.
Detaylı Açıklama
Ayıp kaçmak deyimi, bir sözün, davranışın ya da tavrın bulunduğu ortama, toplumsal ölçüye veya nezaket anlayışına uygun düşmemesi anlamına gelir. Burada yalnızca “yanlış” olmak değil, aynı zamanda toplum içinde hoş karşılanmayan, yersiz veya mahcup edici bulunabilecek bir durum söz konusudur. Deyim bu nedenle adab, gorgu ve sosyal sinirlarla yakından bağlantılıdır. Bir cümlenin açıkça kurulması, bir davranışın fazla ileri gitmesi ya da bir ayrıntının uluorta söylenmesi “ayıp kaçar” diye engellenebilir. Kullanımında genellikle ölçülü bir uyarı toni vardır. Açıkça azarlamak yerine, “uygun olmaz” demenin daha yumuşak ama etkili bir yolu gibidir. Halk dilinde toplumsal hassasiyetleri koruma aracı olarak yerleşmiştir. Söylendiği yerde insanlara hem sınır hem de zarafet hatırlatılır. Bu nedenle deyim, sosyal davranış kurallarının yalnız sert emirlerle değil, böyle ince ifadelerle de sürdürülduğunu gösterir. Toplum içinde yersizlik hissini kibar ama açık bir biçimde anlatan güçlü kullanımlardan biridir.
Örnek Cümleler
- Bunu burada açık açık söylemek ayıp kaçar.
- O saatte misafire boş elle gitmek ayıp kaçar, bir şeyler götür.
- Toplantıda telefonla uğraşmak ayıp kaçar, lütfen kapat.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Toplumsal nezaket, gorgu ve ortamın beklentileri açısından uygunsuz bulunan söz veya davranış ölçüsuzluğunu anlatır. Deyim bu nedenle adab, gorgu ve sosyal sinirlarla yakından bağlantılıdır.
Çünkü açıkça azarlamak yerine, davranışın hoş görülmeyeceğini daha ölçülü ve sosyal bir dille hatırlatır. Bu nedenle deyim, sosyal davranış kurallarının yalnız sert emirlerle değil, böyle ince ifadelerle de sürdürülduğunu gösterir.
Aile içi konuşmalarda, misafirlikte, topluluk onunde ve belli konuların açık edilmesinin uygun görülmediği sosyal bağlamlarda sık kullanılır.