Anlamı
argo uygun düşmemek:
'Daha ne sözler ki açıklayamam burada, ayıp kaçar.' -M. Seyda.
Detaylı Açıklama
Ayıp kaçmak, argoda uygun düşmemektir. Bir söz, bir davranış ya da bir istek bulunulan ortama, karşıdaki kişiye ya da ana yakışmıyorsa ayıp kaçar. Kalıbın öznesi kişi değil, o uygunsuz şeyin kendisidir. Ayıp burada suç değil, görgüye aykırılıktır; ardından çoğu zaman söz ya da davranış geri çekilir. Kimi zaman da iş olup bitmiştir, değerlendirme sonradan yapılır. Söz çoğu kez konuşmanın tam ortasında, kişi kendi sözünü keserek kurulur; söylenecek şey yarıda bırakılır. Konukluk, tanışma, resmî görüşme gibi görgü gözetilen yerlerde sık duyulur. İçinde bir çekinme ve saygı vardır; konuşan kendini frenlemiş olur. Neyin ayıp kaçtığı cümlenin başında ya da sonunda söylenir; ortamın kimlerden kurulduğu da bunu belirler. Kalıp çoğu kez tek başına, yüklemsiz bir cümle gibi bırakılır: ayıp kaçar.
Örnek Cümleler
- Daha fazlasını burada anlatamam, ayıp kaçar; sonra baş başa konuşuruz.
- Sofrada para sormak ayıp kaçar, hesabı sonra ikimiz aramızda halledelim.
- İlk tanışmada yaşını sormak ayıp kaçar diye düşünüp sesini çıkarmadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çoğu kez bir eylem adıyla kurulur: söylemek ayıp kaçar, sormak ayıp kaçar, istemek ayıp kaçar. Başına bir de ortam gelir: burada, şimdi, bu masada. Kalıp tek başına, ortamı anılmadan pek durmaz.
Kaçmak fiili üçünde de aynı işi görür: tuhaf kaçmak, garip kaçmak, ayıp kaçmak. Aradaki fark ölçünün ne olduğudur; burada ölçü görgüdür, ötekilerde beklenen görüntü. Hepsinde bir taşma duygusu bulunur.
Konuşan kişi ölçüyü kendi tartar; ortamı, karşısındakini ve anı hesaba katar. Ama ölçü yalnız ona ait değildir: aynı söz bir masada ayıp kaçar, başka bir masada hiç kaçmaz; kimi zaman karşı tarafın tepkisi bunu sonradan gösterir.