Anlamı
geçim sıkıntısı içinde bulunan kişi geçinebilmek için her yolu dener, her işi yapar, canı yanan kişi de sonunu düşünmeden ağzına geleni söyler.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, ağır geçim sıkıntısı içindeki kişinin yaşayabilmek için her işi yapmaya yönelebileceğini; canı yanan kişinin de sonunu düşünmeden ağzına geleni söyleyebileceğini anlatır. Açlık ve acı burada iki farklı zorlanma hâlidir: biri bedeni, diğeri ruhu sıkıştırır. Her ikisi de insanın ölçüsünü zorlar. Aç insan seçici olmaktan çıkar; acıyan insan da konuşurken sınırlarını kaybedebilir. Bu atasözü insanı suçlamaktan çok, zor şartların davranışları nasıl değiştirdiğini gösterir. Kimi tavırlar ahlaki zayıflık değil, sıkışmışlığın sonucu olabilir. Halk bilgeliği burada insanı içinde bulunduğu şartla birlikte değerlendirmeyi öğretir. Yoksunluk ve acı, insanın kararlarını sertleştirebilir. Bu söz özellikle sert çıkışları, ölçüsüz sözleri veya zor durumda kalmış kişilerin beklenmedik davranışlarını anlamaya çalışırken kullanılır. Açlıkla acı birleştiğinde insan daha dürtüsel hâle gelir. Bu yüzden atasözü, davranışın arkasındaki zorlayıcı nedeni görmemizi isteyen gerçekçi bir uyarıdır.
Örnek Cümleler
- Geçimini sağlamak için en ağır, en itibarsız işlere bile koştu; acıkan ne olsa yer, acıyan ne olsa söyler.
- Derdi büyüyünce sonunu düşünmeden ağzına geleni söyledi; acıkan ne olsa yer, acıyan ne olsa söyler.
- Hem işsizdi hem dertli; bulduğu her işe koştu, kimseye de söz geçirtmedi; acıkan ne olsa yer, acıyan ne olsa söyler.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Seçiciliği kaldırır. Ne olsa demek, hangisi olursa olsun demektir; ayrım yapılmadığı bildirilir. Öbek iki yarıda da yinelenir ve ölçüyü ikisine birden koyar. Kaldırılsaydı yemek ile söylemek sıradan iki eylem olarak kalırdı.
Yer ile söyler aynı ekle biter ve sesçe yakın düşer. Biri bedenin, öteki dilin işidir; ikisi de sınır tanımaz duruma gelmiştir. Aynı düzenin iki kez kurulması yargıyı pekiştirir ve sözü akılda tutar.
Canı yanan kişiyi anlatır; acıma duygusu besleyeni değil. Fiil burada ağrı duymak anlamındadır. İki anlam karıştırılırsa söz ters okunur; acıyan taraf merhamet eden değil, kendisi acı çekendir.