Anlamı
geçim sıkıntısı içinde bulunan kişi geçinebilmek için her yolu dener, her işi yapar, canı yanan kişi de sonunu düşünmeden ağzına geleni söyler.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, ağır geçim sıkıntısı içindeki kişinin yaşayabilmek için her işi yapmaya yönelebileceğini; canı yanan kişinin de sonunu düşünmeden ağzına geleni söyleyebileceğini anlatır. Açlık ve acı burada iki farklı zorlanma halidir: biri bedeni, diğeri ruhu sıkıştırır. Her ikisi de insanın ölçüsünü zorlar. Aç insan seçici olmaktan çıkar; acıyan insan da konuşurken sınırlarını kaybedebilir. Bu atasözü insanı suçlamaktan çok, zor şartların davranışları nasıl değiştirdiğini gösterir. Kimi tavırlar ahlakı zayıflık değil, sıkışmışlığın sonucu olabilir. Halk bilgeliği burada insanı içinde bulunduğu şartla birlikte değerlendirmeyi öğretir. Yoksunluk ve acı, insanın kararlarını sertleştirebilir. Bu söz özellikle sert çıkışları, ölçüsüz sözleri veya zor durumda kalmış kişilerin beklenmedik davranışlarını anlamaya çalışırken kullanılır. Açlıkla acı birleştiğinde insan daha dürtüsel hale gelir. Bu yüzden atasözü, davranışın arkasındaki zorlayıcı nedeni görmemizi isteyen gerçekçi bir uyarıdır.
Örnek Cümleler
- O sözleri niye söylediğini şimdi daha iyi anlıyorum; acıkan ne olsa yer, acıyan ne olsa söyler.
- Öğretmenimiz tahtaya dönerek "acıkan ne olsa yer, acıyan ne olsa söyler" dedi.
- Zor durumdaki insanı hemen yargılamamak gerekir; acıkan ne olsa yer, acıyan ne olsa söyler.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
İnsanın açlık ve acı gibi ağır baskılar altında normalde göstermeyeceği davranışlar sergileyebileceğini açıklar. Aç insan seçici olmaktan çıkar; acıyan insan da konuşurken sınırlarını kaybedebilir.
Buradaki acımak, başkasına merhamet duymak değil; canı yanmak, derin biçimde incinmek ve içten sarsılmak anlamındadır.
Geçim sıkıntısı yüzünden her işi yapmak zorunda kalan ya da büyük bir acıyla düşünmeden konuşan kişiler anlatılırken uygundur.