Anlamı
1) kadın açık saçık giyinmeye başlamak; 2) kadın eskisine göre ölçüsüz davranışlarda bulunmaya başlamak.
Detaylı Açıklama
Açılıp saçılmak deyimi, geleneksel dilde bir kadının daha açık giyinmeye başlaması veya önceki davranış ölçülerine göre daha serbest, daha ölçüsüz bulunan tavırlar göstermesi anlamında kullanılmıştır. Bu ifade tarihsel olarak belirli bir toplumsal ahlak anlayışını yansıtır; bu nedenle bugün okunurken dönemin bakışını dikkate almak gerekir. Deyimin merkezinde esasen daha kapalıdan daha görünür olana geçiş ve davranış sınırlarının gevşediği algısı vardır. Bu algı, modern toplumsal normlarla her zaman birebir örtüşmez. Yine de kültür tarihi bakımından, toplumun giyim ve davranış üzerinden ahlak tanımlama biçimini göstermesi açısından önemlidir. Günlük dilde kullanımı hassasiyet gerektirir; çünkü yargılayıcı ve etiketleyici duyulabilir. Söylendiği yerde salt tarif değil, belirgin bir toplumsal değerlendirme bulunur. Halk söyleyişi burada beden, görünürlük ve davranış üzerinden kurulan geleneksel kontrol duygusunu açığa çıkarır. Bu nedenle deyim, bugün daha çok tarihsel ve sosyolojik bağlamıyla dikkatle okunması gereken bir kullanımdır.
Örnek Cümleler
- Geleneksel çevrelerde bir kadının daha serbest giyinip davranması, çoğu zaman kınama amacıyla 'açılıp saçıldı' diye nitelenirdi.
- Köyün yaşlıları, şehirden dönen gelinin tavırlarını yadırgayıp 'açılıp saçılmış' dedi.
- Eskiden bir kadının örtünmeyi bırakmasına, o dönemin diliyle açılıp saçıldı denirdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birincisi zarf-fiil ekiyle ikincisine bağlanır: açılıp saçılmak. İki fiil art arda yapılan iki iş değildir; birlikte tek bir davranışı karşılar. Saçılmak tek başına bu anlamda kullanılmaz, yalnız bu öbekte yaşar.
Yalnız kadın için kurulur; erkek için aynı sözle bir niteleme yapılmaz. Bu tek yanlılık, sözü doğuran toplumsal bakışın kendisidir. Deyim sözlükteki hâliyle aktarılır, içeriği onaylanmadan kaydedilmiş olur.
Kendi devrinin ölçüsünü taşıyan bir kayıt olarak okunur. Giyimi ve davranışı ahlak ölçüsü sayan bakış bugün geçerli bir yargı değildir. Söz hâlâ kurulur, ama kuran kişi o yargıyı da birlikte taşımış olur; dinleyen onu etiketleyici bulabilir.