Anlamı
tutkulu olduğu konuda insan doyumsuzdur, yetinmek bilmez.
Detaylı Açıklama
Açın karnı doyar, gözü doymaz atasözü, insanın belli bir ihtiyacını giderebilse bile arzusunun ve gözünün bazen daha fazlasını istemeye devam edeceğini anlatır. Buradaki karın doyumu, temel ihtiyacın belli ölçüde karşılanmasını; gözün doymaması ise isteğin ve hırsın sürmesini temsil eder. Bu nedenle atasözü yalnızca yiyecek üzerinden değil, genel olarak insanın doyumsuzluk eğilimi üzerinden okunur. Kişi maddi veya manevi bir ihtiyacını giderse de zihni ve tutkusu yeni hedefler üretmeye devam eder. Halk bilgeliği burada insan tabiatındaki tatminsizliği ele alır. Açın karnı bir yere kadar dolar ama gözü, yani isteği ve beklentisi hemen sınır tanımayabilir. Söylendiği yerde hafif bir eleştiri, bazen de gerçekçi bir kabul vardır. Bu nedenle atasözü hem açgözlülüğü hem de insanın genel doymazlığını anlatmak için kullanılabilir. Yoksunlukla başlayan sürecin bazen bollukta bile bitmediğini gösterir. Temel ihtiyaç ile bitmeyen arzu arasındaki farkı net biçimde ortaya koyan güçlü bir halk sözüdür.
Örnek Cümleler
- Birini aldı, hemen ikincisini istedi; açın karnı doyar, gözü doymaz.
- Ne kadar versen yetmiyor, hep bir eksik buluyor; açın karnı doyar, gözü doymaz.
- İkinci maaş zammından sonra yine şikâyete başladı; açın karnı doyar gözü doymaz.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Biri olumlu, öteki olumsuz kurulur: doyar, doymaz. Aynı fiilin iki yüzü karın ile gözü birbirinden ayırır. Başka bir fiil konsaydı karşıtlık bu kadar keskin durmaz, iki yarı da birbirine bağlanmazdı.
İsteği ve hırsı karşılar; bakma organını değil. Gözü doymamak, arzusunun bitmemesi demektir. Organ adı kişinin beklentisinin yerine geçmiştir; gözü aç ve gözü doymaz sözlerinde de aynı yol izlenir.
Söylenmez; tutku duyulan her alan aynı ölçüye girer. Para, makam, mal ya da beğeni için de kurulur. Atasözü karın üzerinden konuşur ama yargısını yiyecekle sınırlamaz; ölçü doyumun nerede durduğudur.