Anlamı
1) acılığını gidermek; 2) sızıyı dindirmek.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bağlama göre iki anlam taşır: Birincisi bir yiyecek ya da içeceğin fazla acılığını gidermek, ikincisi ise bedensel bir sızıyı hafifletmek ya da dindirmek. Gündelik konuşmada daha çok acının etkisini azaltma fikri öne çıkar. Bir yemeğin sert tadını yoğurtla, ekmekle ya da başka bir malzemeyle bastırmak için kullanılabileceği gibi; bir ağrının zamanla, ilaçla ya da dinlenmeyle hafiflemesini anlatmak için de söylenebilir. Bu çok yönlü kullanım, deyimi oldukça pratik kılar. Ortak nokta, rahatsız edici bir etkinin törpülenmesi ve katlanılabilir hâle gelmesidir. İster damakta ister bedende olsun, kişiyi rahatsız eden yoğunluk azalır. Bu yüzden söz yalnız sonuç değil, bir tür rahatlama sürecini de ima eder. Kullanıldığında, sıkıntının tamamen bitmesi gerekmez; ama şiddetinin kırıldığı anlaşılır. Deyimin gündelik yaşama yakınlığı da buradan gelir. İnsan çoğu zaman hayatı büyük çözümlerle değil, acısını biraz alarak sürdürebilir.
Örnek Cümleler
- Biber turşusunu bir süre sirkeye yatırıp acısını aldıktan sonra sofraya koydu.
- Yaranın üstüne konan soğuk kompres, sızıyı dindirip acıyı bir nebze aldı.
- Çiğ soğanı suda bekletti, keskin acısını aldı, öyle salataya doğradı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir niteliğin geri çekilmesini bildirir; eline geçirmeyi değil. Acılık ya da sızı azalır, kimi zaman büsbütün de geçer. Aynı kullanım tuzunu almak ve kokusunu almak sözlerinde de vardır; hepsinde bir nitelik giderilmiş olur.
Kalıp bir ölçü koymaz. Turşunun acılığı büsbütün geçebilir, bir sızı ise yalnız hafifleyebilir; ikisi de bu sözle anlatılır. Ne kadar azaldığı cümlenin gerisinden ya da anlatılan durumdan anlaşılır.
Biri damakta, öteki bedende duyulan rahatsızlığı anar. İkisinde de kişiyi zorlayan bir yoğunluk vardır ve o yoğunluk geri çekilir. Aynı fiil iki ayrı duyuya birden uyduğu için kalıp geniş bir alanda çalışır.